MINI SŁOWNIK GWARY GÓRALSKIEJ
Aby lepiej zrozumieć sens opowiadań, legend i podań zbójnickich znajdujących się w największym portalu o zbójnictwie karpackim na świecie www.zbojnickiszlak.pl warto zapoznać się ze słownikiem gwary góralskiej.
Gwara góralska - termin, określający gwarę mieszkańców Zakopanego, Tatr, Podhala. Gwara ta została spopularyzowana na przełomie XIX i XX wieku przez Kazimierza Przerwę-Tetmajera, który wydał cykl opowiadań pt. "Na skalnym Podhalu". Posiada ona wiele cech wspólnych z innymi gwarami południowej Małopolski, np. z gwarą żywiecką czy sądecką.
A
a dyć - a przecież
B
baca - starszy pasterz owiec
baciarka - zabawa
balia - wanienka
barco - pasy
bedom - będę
beło - głęboki basen w rzece
bez - przez
bryja - grudka owsa
brzyzek - wzniesienie
bucosek - bukowy kij
bunc - twardy ser
bycki - byki
bydlyncie - cielę
bytować - żyć
bytowanie - życie
bzy mi sie - bardzo mi się chce
C
cebrzyk - misa dla zwierząt
cebrzyk - pojemnik do noszenia pokarmu dla krów
cejco - to i owo
ceper - obcy, nie góral
cepucha - do młócenia żyta
cepy - dwa kije do młócenia
cetyna - igły drzew w lesie
chajok - tam
chałpa - dom
chawok - tutaj
chlyw - chlew dla bydła
cholewki - gumiaki
ciasnocka - półhalka
ciosek - do wyciągania żaru z pieca
ciupać - rąbać
ciupaga - siekierka na długim drzewcu
cliwa - brzydka
cni się - przykrzy się
cnie mi się - nudzi mi się
copka - czapka
cudować - podziwiać
cudzić - ciągnąć
cuska - płaszcz
cyrpok - podbierak
Ć
ćliwa - brzydka
D
deduła - niedołęga
dere - do tłuczenia lnu
do nuka - do środka
dokładać się - dopominać się
domina - majątek, folwark
dosuć - dosypać
dowody - sposoby
dranice - deski
drótówka - rodzaj strzelby
duchac - nadymający miech
duchac - dmuchać
duchać - uderzać, spadać z hałasem
dudki - pieniądze
duje - wieje
durknąć - strzelić
dyć - ale
dyle - podłoga
dymna kuchnia - dawna nazwa kuchni
dzieska - do wyrobu ciasta na chleb
dzioj - dzień
dziopa - scierka
dzisiok - dzisiaj
dziska - naczynie do zarabiania ciasta
dziubriony - zraniony
dziuga porazony - sparaliżowany
dzwierz - zwierzę
F
felować - brakować
ferula - mieszadło do mleka
filcoki - gumowe buty
flasecka - flaszka
fonata - na oscypki
frajerka - kochanka
franuza - do noszenia mleka
G
gacie - kalesony, spodnie
gajdy - dudy, regionalny instrument dęty
gęle - skrzypce
gibki - szybki
gielta - drewniane naczynie
giełceć - rozlegać się
glajcarzyk - drobna moneta, cent
głobi - sprzyciarz
głuchoń - głuszec
gnotek - klocek do rąbania drewna
gnotek - klocek drzewa
gnój - obornik
god - wąż
godać - mówić
goje - drzewa
gornecek - filiżanka, kubek
gosinos - kij z knotem
gociniec - droga między domami
grapa - górka, wzniesienie
grazka - rozłożysty grzbiet wzgórza
grodza - ogrodzenie
grule - ziemniaki
gwara - opowiadanie
H
habryka - tytoń
haj - tam
gorze - pali się
hajnica - łąka w polu lub w lesie
hajnik - gajowy
haniok - tam
hańbić się - wstydzić się
hasen - zysk
haweren - gawron
hawiorz - górnik
hipnąć - skoczyć
ho? - co?
hojco - cokolwiek, byle co
hruby - gruby
huncfuty – długie włosy
hurnawica - burza z wichrami
huciawa - gęstwina
hucioki - krzewy
hutman - dozorca
hybać - skakać
hybnoć - zajść
I
ino - tylko
izba - główny pokój w domu
izba biała - porządna izba
izba czarna - kuchnia
izdebka - mały pokoik przy kuchni
J
ja - tak
jakieby - jakby
jarmica - półka do stawiania garnków
jarzec - jęczmień
jaz - aż
jaze - aż
jedon - jeden
jodło - jedzenie
jorka - młoda owca
juhas - pasterz owiec
juzyna - podwieczorek
K
ka - gdzie
kabatek - rodzaj kobiecej bluzki
kabot - kurtka
kacka - kaczka
kaflok - piec kaflowy
kaganki - wiece
kaj - gdzie
kajsik - gdzie
kalosze - krótkie buty
kanka - dzbanek na mleko
kapać - zdychać
karba - kij z nacięciami
kater - katar
kcom - chcę
kęsiowo - jedzenie
kicara - noga, kość goleniowa
kida - pada
kidało - sypało
kiek - kiedy
kiela - ile
kierot - do młócenia zboża
kionka - do prania w rzece
klepisko - podłoga
kllepkać - klepać
kluc - dyszel od pługa
klupać - stukać
kłabuk - kapelusz góralski z muszelkami i piórkiem
koban - wieprz
kociołek - duży garnek
kolebie - trzęsie
kolwicek - prawie
kołatać - mieszać
kołoce - kołacze
kompaturki - okładki na książki
konać - umierać
konielnik - pomocnik pasterza
konielnik - pomocnik
konolek - kawałek, trochę
konwie - dwa wiaderka spięte ze sobą
kopa - stóg kamieni
kopka - niewiele
kopyrtać się - kręcić się
kosar - zagroda dla bydła
kostki - szlifowane muszelki (do góralskiego kapelusza)
koszar - zagroda dla owiec
kotwić - tęsknić
koziorka - sucha gałąź
krolik - okrągłe drewniane naczynie
krzesnanek - ojciec chrzestny
krzycała - płakała
krzycy - płacze
któz - któż
kuca - przybudówka
kukiołka - bułka
kulasa - potrawa z tartych ziemniaków
kulasa - zacierpka
kumoda - komoda
kumora - izdebka
kumoska - matka chrzestna
kupia - kupno
kurcocie - kurczę
kurniawa - zadymka śnieżna
kurwica - silny deszcz z wiatrem
kwiczoł - ptak
kwilka - chwilka
L
lajbik - biustonosz
lato - tego roku
leber - leń
lezem - leżę
lezysko - legowisko
liemze - ledwie
likosz - lekarz
lo - dla
locegoz - dlaczego
londak - brusik do ostrzenia kosy
luba - miła
lukanie - porozumiewanie się dziewcząt w czasie wypasania zwierząt
luto - żal
Ł
ło bez - ach tak
łobytom - ciągle
łobzdobała - rozbolała
łodrobek - kawałek
łokno - okno
łoko - oko
łokropecn - okropnie
łokulory - okulary
łokurować - zyskać
łoni - zeszłego roku
łopaterny - ostrożny
łopoki - miarka
łorcyk - fragment uprzęży końskiej
łoscok - gałązka
łokabek - miotła
łotawiło - odżyło
łoto - kiedy
łowce - owce
łucek - szczypiorek
łupina - synonim czegoś słabego
łyska się - błyska się
łyźnik - półeczka drewniana
łyźniki - półki na łyżki
M
malućko - malutko
masny - tłusty
manicka - maselnica, przyrząd do robienia masła
matuś - mama
mieleż - kopiec ułożony z klocków drewna
miesioncek - księżyc
międlenie - etap obróbki lnu
miodlica - do obrabiania lnu
miorka - koszyk do przenoszenia owsa
mitrożyć - nic nie robić
młaka - bagno
moskol - placek ziemniaczany pieczony na piecu
mógek - mogłem
mrawić - trwonić
mrawii - pada, np. śnieg
mrośnica - zagroda dla bydła
muca - twarz
munek - młynek
muzyka - muzykant
myjnica - miska
myjok - ścierka do mycia naczyń
myrdać - kiwać
mysina - brzydactwo
N
na podołku - na kolanach
na cóż - po co, na co
na dłole - na dole
na izbie - na strychu
na podołku - na kolanach
na roty - na gwałt
nablizać - przybliżać
najduch - nieślubne dziecko
nalepa - część dymnego pieca
napytać - zaprosić
naremny - gwałtowny
naryktować - przygotować
nastroić - przyszykować
nastroił - naszykował
nasuć - nasypać
nasurać - nagnieść
nie peć - nie żarty
nie skrzepi się - nie pomoże
nie skrzepi się - nie wyzdrowieje
nie zatrefiona - ciężko ją zadowolić
niecki - do owsa
niedopowiednio - nieodpowiednio
nieobitelne - niezasiedziałe
nieskoro - za późno
nikaj - nigdzie
no cóż - na co? po co?
nosaki - przyrząd do noszenia wody
nozdać się - spodziewać się
O
okiennice - okna
omasta - przyprawa
opdować - gadać
oscypek - ser owczy
ozestempowały - rozstępowały
ozpajezić się - rozzłościć się
P
pacholek - służący
palica - kij
para - powietrze
parobek - kawaler
parzeć - szczypiorek
parzenica - haftowane zdobienie męskich spodni
paci - pułapka na myszy
pedzioł - powiedział
pedzo - pędzą
pelenka - wódka
piciur - jeleń
pierwi - pierwszy
piknie - pięknie
piro - opiera
piscolet - pistolet
pisczołki - patroszyć
pitwać - ciąć
płacki - łzy
płasc - płaszcz
płojdze - choć
płony - lichy
płotocek - mała rzeczka
płutna - miarka
pociemioto - ciemno
poć tu - chodź tu
podciep - dziecko boginki
podłaźniki - choinki
podnęta - przynęta
pofurkać - rozmieszać
pogródka - kamienny próg przed domem, weranda
pojeden - niejeden
pojedynka - strzelba
pokiela - dopóki
pokiela - po ile
pokocieć - urodzić się
polana - łąka
poleku - z wolna
polepa - podłoga
policmajster - komendant posterunku
polonie - miejsce do palenia
połednie - południe
połednina - obiad
połka - pałka do ucierania ciasta
Pon Jezus - Pan Jezus
popać - dopaść
poseł - poszedł
polodkować - wyśledzić
powała - sufit
powąska - lniana szmatka do cedzenia mleka
powiom - powiem
powodki - cugle
pozabaczyć - pozapominać
poziro - podgląda
prasy - żelazko
prec - daleko
precki - gdzieś daleko
proci - naprzeciw
proć - przecież
prosem piknie - proszę pięknie
przebacyć - strzelić w bok
przeca - przecież
przecuć - przeczuć
przeć - zapierać się
przepominać - zapomnieć
przepytywać - przepraszać
przetak - sito do przesiewania zboża
przetok - aż
przewlecenie - czysta bielizna
przybocyć - przypomnieć
przycie - najniższa belka w ścianie
przycona - nakryte pomieszczenie przy stodole
przygaźnie - przygaśnie
przykrzy mi się - nudzi mi się
przyloz - przyszedł
przymrawić - przybić
przypacyć - przygnieć
przysiadać - napadać
przysła - przyszła
przystrzec - spostrzec
przysuć - przysypać
przyć - ścieżka
przywara - przywarty
puciero - drewniane naczynie do mleka
pujdomy - pójdziemy
pukać - pękać
puska - puszka
puska patyków - pudełko zapałek
pytac - drużba zapraszający na wesele
R
raić - radzić
rańtuszek - rodzaj szala
redyk - uroczyste wiosenne wyjście ze stadem owiec
rezolucja - uchwała, zarządzenie
roki - lata
rombonica - ciupaga
rondel - duży garnek
ronecka - rondel
rozkidać się - rozwalić się
rozpajerzyć - bardzo się zdenerwować
rozwozać - zastanawiać się
rubać - rąbać
rusył się - ruszył się
rutunek - całe ubranie
rył - miara długoci
rymać - stempel do strzelby
ryza - drewniana rynna
rzeźnia - poręba
S
sabasinik - piec do pieczenia chleba
sajtka - kawał drewna
scypa - kapusta z mlekiem
scyrbak - gatunek roślin
scyry - szczery
se - zawsze
selenijaka - wszelka
sędej - wszędzie
siacie - zboże
siajny - marny
siber - szyber, zasuwa w kominie
sidzinarka - dewotka ze wsi Sidzina
siec - kosic
siedlacka - szufelka
siedlocka - do wiania zboża
siedzom - siedzę
siemie - nasienie
sinniki - materace ze słomy, do spania
siuter - żwir
sjeni - zdjęli
skieltować - kupować
skije - narty
składok - nóż składany
skłobel - zasuwka do drzwi
skłopiec - wiaderko do mleka
skokać - skakać
skole - kamienie
skonać - umrzeć
skorusyna - jarzębina
skrom - tłuszcz
skrzynola - płyta kamienna
skucina - sierść
smatka - chustka
smąd - swąd
snalyź się - znaleźć się
sobnioki - sanie do wożenia nawozu w zimie
sopa - szopa
sosiek - skrzynia na zboże
sosieki - duże skrzynie na zboże
sotra - dach z gałęzi
splądnik - agrafka
spodnioki - kalesony
spozirajo - oglądają
sprógować - spróbować
spularysek - portmometka
stajonecka - kawałek uprawnego pola
stawy - potrzaski na zwierzynę
stojenie - miara długości
stolica - duży stołek
stopka - do rozgniatania zboża
strąga - miejsce zagrodzone
stroić - szykować
stropiła - zmartwiła się
strybać się - wdrapać się
suje się - sypie się
sukać - szukać
sulki - kulki z ciasta
suciec - szelecić
syćka - wszystko
sydło - szydło, narzędzie do wykonywania dziur w skórze
syr - ser
sztacheta - kawałek drewna
Ś
ścignąć - zdążyć
ściojze - stójże
śklanka - flaszka
śklanka - szklanka
ślebodny - swobodny
ślyść - zejść
śniego - z niego
śnimi - z nimi
śpasy - żarty
śperchet - blacha na piec
śperchet - piec kuchenny
śpiwać - śpiewać
śpiwo - śpiewa
śpocek - pół kwaterki
śreka - przejazd kolejowy
śreń - warstwa lodu na śniegu
śtramcyć się - stroić się
śtrybno - stromo
śtuderować - kombinować
świnty Scepon - św. Szczepan
świarny - fajny, szykowny, ładny
świekra - matka męża
T
tamok - tam
tela - tyle
telezego - trochę
tłok - ugór
truchła - trumna
twósz - tchórz
U
ucenstujemy - poczęstujemy
ucheloć się - uchylić się
ududkować - nie obiecywać
ukwalować - radzić
upierdliwy - dokuczający, narzucający się
upłaz - przestrzeń poronięta trawą
upytać - uprosić
urok - choroba spowodowana czarami
urzyca - materiał do wkładania w buty
usipy - prawo
utopiec - demon w postaci chłopca
uwarzyć - ugotować
Z
zabocyć - zapomnieć
zacoć - poczuć
zadek - tyłek
zagon - długi ciąg pola
zaguwek - poduszka
zamirek - patyczek do mierzenia mleka
zapoziołek - ktoś marny, lichy
zarembek - polana w lesie
zatom - za tym
zatrefić - dogodzić
zatyroł kasik - zapodział gdzieś
zawiedą - zaprowadzą
zbyrk - odgłos dzwonka
zebyk - żebym
zecy - rzeczy
zepszałe - zgniłe
zerdzi - długie kije
zeszały - zgniły
zeźlić - zezłościć się, zdenerwować
zgniwołe mnie - zdenerwowało mnie
zioro - patrzy
zmłora - człowiek, który nie chce jeść
zobaczyć - zapomnieć
zoby - zęby
zrywka - ściąganie z wyrębu ociosanych drzew
zwada - kłótnia
zwitali - przywitali
zwitołek go - przywitałem go
zwoistnie - istotnie
zwon - dzwon
zwoneczek - dzwoneczek
zwyrtać - obraczać
zwysyć - sprzykrzyć
zwyżka - wysokie miejsce
zycie - jedzenie
zywobycie - życie
zyznać - zerknąć
źeradlo - lusterko
zyntyca - żętyca; serwatka z owczego mleka
OBJAŚNIENIE SŁÓW HUCULSKICH ORAZ INNYCH MNIEJ ZNANYCH
afiny - czarne jagody
akafist - hymn na cześć N.M.P.
Archijuda - Belzebub (Arcyjudasz)
Arydnyk - zły duch (może od Yrod = Herod)
babyci - choroba (niestrawność)
bałta - starodawna siekiera
bańka - banknot (gulden austriacki)
banować - tęsknić
banysz - mamałyga na śmietanie
barabola - ziemniaki
barda - topór
bardka - toporek zbójnicki
baszta - wielkie drzewo, stara jodła lub świerk
basztarnik - prastary las jodłowy
behekać - monotonnie mówić lub czytać
ber - kładka
berbenica - beczułka drewniana na bryndzę lub wódkę
berdo - przepaść
bereza - przodownik kolędy
berfeła - ruchoma kłoda drewniana na której zawiesza się sagany nad ogniskiem
besahy - juki, worki juczne
Biała Rzeka - Biały Czeremosz
bida - diabeł
błahunki - poczciwe (o krowach)
bodiak - oset
boła - choroba
bordiuh - worek z koziej skóry
borcowie - bojownicy
botej - stado owiec (kierdel)
brechać - kłamać
brechnia - kłamstwo
buchty (z niem. Buch) - księgi gruntowe
budżenyca - wędzonka
budz - świeży owczy ser
bujany - bujny
bułatny - stalowy
burzannik - młody, roczny niedźwiedź
butyn - przemysłowy wyrąb leśny
byrnia - bierwiono, kłoda
cara - ziemia
caryna, carynka - łąka kośna
chochłaty - rosochaty, czubaty
choromy - sień
chram - święto kościelne, odpust
chudoba - bydło (krowy i owce)
chwoja - gałęzie choiny
corkot - cichy szczęk
cykoty - drobne kamienie, piargi
cymbra - ściany drewniane studni, dołu
Czarna Rzeka - Czarny Czeremosz
czemny - grzeczny, zacny, miły
czepełyk - stary nóż zrobiony z kosy
czerdak - wartownia
czernieć - zakonnik obrządku wschodniego
Czesna Ryza - święto Matki Boskiej 2 lipca i 31 sierpnia
cziuha - wici, wiecha, którą zapalano na alarm
czyhra - krzaki, gąszcze
daraba - tratwa
darmowis - kutas
debry - bezdroża, droga nad przepaścią
delorny - wspaniały
deputat - dzierżawca lub pełnomocnik właściciela połonin
diak - śpiewak cerkiewny
didycz - dziedzic
diedyk - ojczulek
do cotu - dokładnie
domar - gospodarz, domownik
donyk - od dońka - córka - pieszczotliwie do chłopca. (Mówi się paradoksalnie do dziewczynki „synku", a do chłopca „donyku").
doubnia - młot leśny drewniany
drankawy - przedziurawiony, dziurawy
draczka - podatki, zdzierstwo
drobięta - owce
duka - bogacz ze starego rodu
durijka - szaleństwo
duży(j) - mocny
dymało - upiór w kształcie pęcherza
fijn - chrześniak
fłojera - rodzaj wielkiej fujarki
fłudowaty - wilczy (od fłud - wilk)
folusz - przyrząd do zbijania sukna
fortuna - burza, huragan
furdyga - więzienie
gaura - legowisko niedźwiedzia
gotur - głuszec
grażda - chata obronna
grunyk - pagórek
gruń - grzbiet górski
gugla - biała sukienna peleryna weselna
haba - fala
haczi - spodnie
hać - tama (drewniana) na rzece
hadiuga - gad
hadiuczy - wężowy
hadżuga - mały świerk
hodować - (także) karmić, zapraszać
hodowaniec - przybrany syn
hołowyca - źródło szczytowe
hrań - węgle żarzące (także: mech islandzki)
hruba - piec
huk - wodospad; w przenośni: potok rwący
hulawy - porywczy, szalony, furiat
huślanka - rodzaj jogurtu
hużycia - tyłek
inkluz - tajemna siła zamknięta w jakimś przedmiocie
jastry - bystry
jelny (gazda) - jak się należy, dostojny
juszka - zupa z krwi
kabacze - ostępy, las na jamach
kaluch - brzuch
katusz - więzienie
kapczury - onuce
kaszyca - tama lub podmurowanie z kłód
kiczera - grzbiet lesisty
kiedra - limba
kieptar - rodzaj serdaka, kożuszka
kierma - ster do prowadzenia daraby (tratwy) na Czeremoszu
kiermanycz - prowadzący darabę
kieron - kierownik
klabuka, klabuczka - kij, kijaszek
klit - komora
kłańce - kły, zęby
kłańcasty, kłańczasty - zębaty
knoroz - knur
koliba - szałas pasterski na połoninie
kołesznia - stajnia
korsz - chleb z kukurydzianej mąki
kosyca, kosyczka - kwiatek
kotiuha - pies
kosziera - zagroda dla owiec
kresania - kapelusz męski z szerokim rondem
kris - strzelba krzesana (skałkowa)
kruhlek - taniec w koło
kryminar - kryminał
kukuce - małe chleby-bułki rozdawane dzieciom za dusze zmarłych
kulesza - mamałyga, potrawa z gotowanej na gęsto kukurydzianej mąki lub kaszy
kurman - powróz
lelio - ojczulek, tatuś
Leśna - złowroga boginka wysysająca krew z mężczyzn
Liedczyna - Polska
ledski, lecki - polski
liżnyk - gruby wełniany koc
ładosze - dłonie
łaja - stado wilków
łapiduchy - sanitarni żołnierze (powszechne w całej dawnej Galicji)
łata - pogardliwa nazwa dla surdutowców, miastowych ludzi
łegiń - młodzieniec, junak, zuch
madrygan - korzeń wilczej jagody
mandatoria - urząd mandatora (austriackiego komisarza)
manta - gruby płaszcz sukienny męski z rękawami szarego koloru
marżyna - bydło (krowy i owce)
matarżannyk - placek chlebowy
migi - sztuki, grymasy diabelskie
mirtuk - miara równa dwom litrom
moda - sposób, wynalazek
modar - wynalazca
modarstwo - wynalazczość, zajmowanie się wynalazkami
modować - robić wynalazki, wymyślać coś nowego
molfar - zły czarodziej
molfy - czary
mołodyca - mężatka
moszenka - trzos
motuzek (zdr. od motuz) - sznurek, linka
murga - grubianin
mygły - stosy bierwion przygotowanych do spławiania
myrom - „pokój (mir) z wami” - pozdrowienie huculskie
nastygacz - dozorca
nekrutancja - rekrutacja
nenia - matka
niauka = niawka - rusałka, leśna nimfa
nicznyci - halucynacje i przywidzenia nocne
nieduha - słabość, choroba
nietlenny - niezniszczalny
nypać - wtykać nos, wszędzie zaglądać
obertyn - odesłanie nasłanych czarów z powrotem
obsmuszony - oskubany
okoszelić się - zagospodarować się, osiedlić
opryszek - zbójnik
palinka - gorzałka, wódka
patrolica - okrągła mała ikona, wyłożona złotem, niesiona w procesji
pasznica - obrok
paździokać - paplać
pełechaty - kudłaty
peremitka - biała chustka na głowę - okrycie zamężnych kobiet
pępkowy (pupkowy) - osiadły od dawna, ze znanego rodu gazda
pieczonka - wątroba
pierwak - pierworodny
pisany - kolorowy
ples - taniec
płaj - szeroka ścieżka pasterska
pławaczka - spław (luźnych bierwion)
płekati - karmić piersią
pobereżnik - gajowy
pobratym - brat z wyboru
poczynacz - czarodziej
pohany - paskudny, zły
Pokrowa - święto Matki Boskiej 16 października
połonycz - wielka chochla drewniana używana na połoninie
połowik - jastrząb
posiepaka - hycel
postoły - rodzaj kierpcy
powiastun - opowiadacz
prosziek - żebrak
pryłuka - polanka w lesie
przemówka - zaklęcia, formuła czarów
przemównik - czarownik, zaklinacz
przynadzić - przynęcić
pusty - leniwy, do niczego
puszkar - policjant gminny lub pański w XVIII-XIX wieku
rachmanny - łagodny, miłosierny
Rachmanowie - doskonałe istoty, dobre duchy, pośrednicy między niebem a ziemią, mieszkający daleko na Wschodzie
rachmański - pochodzący od Rachmanów
rachmańskie święto - święto Rachmanów (sześć tygodni po Wielkanocy)
ramat - szmata
retiz- łańcuszek ozdobny z klamrami
rewasz - deszczułka lub laska z naciętymi znakami używana do obliczeń
rokowyzna - gody coroczne
rowta (routa) - oddział puszkarów
rozihry - ludowe święto wiosenne
rozmanitny - kapryśny (o koniu)
rozples - taniec na zakończenie kolędy
ryza - 1. drewniana rynna z kloców do spuszczania ściętego drzewa w butynie 2. ubranie księże lub świętych na bizantyńskich obrazach
Rzeka - Czeremosz
saż - klatka na kury
sczeznyk, szczernyk - duch leśny, czart
siano - także w znaczeniu: pełny stóg siana
skałusz - więzy, kajdany
skit - klasztor, pustelnia
skoki - spady wody
słoboda - swoboda
słotennyk - ptak zapowiadający słotę
smereka - świerk
smolaki - nazwa pogardliwa dla żołnierzy od czarnych „smolastych” mundurów pochodząca
soroczka - koszula
staja (koliba) - chata połonińska bez pieca
starygan - staruch
sum - smętek
sumno - smutno
swołok - drewniana belka pod powałą
syhła - nieprzebyty las
symbrila - ugoda, umowa
Syrojidy - mityczne podludzkie istoty
szarapatka - przybłęda z miasta
szłapak - pokraka
szpurnąć - cisnąć
sztajeramt - (z niem.) urząd podatkowy
sztoubur - słup o ludzkiej postaci
szymbałe-szymbałe - zgaduj zgadula (początek każdej za gadki)
szypoty - małe wodospady
ślipanka - ciemna droga leśna lub ścieżka, gdzie się. idzie na oślep
świtowan - wędrowiec (chodzący „światami”)
tajstra - torba
tarnica - siodło drewniane
tatarwa - o Tatarach z pogardą
tełeg - miejsce do wypasu bydła (z węgierskiego)
terh - siodło (w przenośnym znaczeniu miara - tyle ile można wziąć na siodło)
tokma - umowa pasterska na wiosnę
tołoka - l. pastwisko 2. wspólna praca zakończona zabawą
tucza - chmura, także: burza, nawałnica
tuha - tęsknota
tuhy rok - głodny rok
ugodnik - osoba święta
ułogi - schody skalne
warki - niebezpieczny, groźny
watah - główny pasterz, baca
watażko - przywódca opryszków
wesnarka - wiosenna chata sianowa
weremie, weremieczko - pogoda, dobry czas
wielici - olbrzymi
wieszczun - wieszcz, prorok, człowiek znający przyszłość
wiwkać - wołać, dawać hasło
worinie - drewniany płot huculski, który łatwo można rozebrać i ponownie założyć (np. aby przepuścić było lub konie)
zahata - spiętrzenie kłód podczas spławu
zahomonić - rozlegać się echem
zajda albo zawołoka - przybłęda, taki, co zaszedł w góry
zasowa - lawina błota
zasnowa - fundament
zarinok - brzeg kamienisty
zażmurzyć - zmrużyć oczy
zgonnik - handlujący trzodą chlewną
zimowik - chata w której się zimuje
zmyj lub zmyja - smok
zołotnyk - coś w rodzaju choroby przewodów żółciowych, wątroby i kiszek
zornica - gwiazda
zwierno - wiele zwierza tj. wilków
zwory - wąwozy
zymarka - chata z sianem, w której bydło spędza zimę
żerep - kosodrzewina
żertwa - smok
żonwa - dzięcioł (także: skrofuły)
żurba - smętek
żywa watra - ogień uzyskany przez tarcie drewienek
żywocina - wszystko, co żyje