MINI SŁOWNIK GWARY GÓRALSKIEJ - Zbójnikolandia

As part of our website we use cookies to provide you with services at the highest level, including in a manner tailored to individual needs. Using the site without changing the settings for cookies results in saving them on your device. You can change your cookies' settings at any time. More details in our Cookies policy.

Article Index

There is no translation available.

 

MINI SŁOWNIK GWARY GÓRALSKIEJ 

Aby lepiej zrozumieć sens opowiadań, legend i podań zbójnickich znajdujących się w największym portalu o zbójnictwie karpackim na świecie www.zbojnickiszlak.pl warto zapoznać się ze słownikiem gwary góralskiej.

Gwara góralska - termin, określający gwarę mieszkańców Zakopanego, Tatr, Podhala. Gwara ta została spopularyzowana na przełomie XIX i XX wieku przez Kazimierza Przerwę-Tetmajera, który wydał cykl opowiadań pt. "Na skalnym Podhalu". Posiada ona wiele cech wspólnych z innymi gwarami południowej Małopolski, np. z gwarą żywiecką czy sądecką.

A

a dyć - a przecież

B

z upojenia


baca
- starszy pasterz owiec
baciarka - zabawa
balia - wanienka
barco - pasy
bedom - będę
beło - głęboki basen w rzece
bez - przez
bryja - grudka owsa
brzyzek - wzniesienie
bucosek - bukowy kij
bunc - twardy ser
bycki - byki
bydlyncie - cielę
bytować - żyć
bytowanie - życie
bzy mi sie - bardzo mi się chce

C


cebrzyk - misa dla zwierząt
cebrzyk - pojemnik do noszenia pokarmu dla krów
cejco - to i owo
ceper - obcy, nie góral
cepucha - do młócenia żyta
cepy - dwa kije do młócenia
cetyna - igły drzew w lesie
chajok - tam
chałpa - dom
chawok - tutaj
chlyw - chlew dla bydła
cholewki - gumiaki
ciasnocka - półhalka
ciosek - do wyciągania żaru z pieca
ciupać - rąbać
ciupaga - siekierka na długim drzewcu
cliwa - brzydka
cni się - przykrzy się
cnie mi się - nudzi mi się
copka - czapka
cudować - podziwiać
cudzić - ciągnąć
cuska - płaszcz
cyrpok - podbierak

Ć


ćliwa - brzydka

D


deduła - niedołęga
dere - do tłuczenia lnu
do nuka - do środka
dokładać się - dopominać się
domina - majątek, folwark
dosuć - dosypać
dowody - sposoby
dranice - deski
drótówka - rodzaj strzelby
duchac - nadymający miech
duchac - dmuchać
duchać - uderzać, spadać z hałasem
dudki - pieniądze
duje - wieje
durknąć - strzelić
dyć - ale
dyle - podłoga
dymna kuchnia - dawna nazwa kuchni
dzieska - do wyrobu ciasta na chleb
dzioj - dzień
dziopa - scierka
dzisiok - dzisiaj
dziska - naczynie do zarabiania ciasta
dziubriony - zraniony
dziuga porazony - sparaliżowany
dzwierz - zwierzę

F


felować - brakować
ferula - mieszadło do mleka
filcoki - gumowe buty
flasecka - flaszka
fonata - na oscypki
frajerka - kochanka
franuza - do noszenia mleka

G


gacie - kalesony, spodnie
gajdy - dudy, regionalny instrument dęty
gęle - skrzypce
gibki - szybki
gielta - drewniane naczynie
giełceć - rozlegać się
glajcarzyk - drobna moneta, cent
głobi - sprzyciarz
głuchoń - głuszec
gnotek - klocek do rąbania drewna
gnotek - klocek drzewa
gnój - obornik
god - wąż
godać - mówić
goje - drzewa
gornecek - filiżanka, kubek
gosinos - kij z knotem
gociniec - droga między domami
grapa - górka, wzniesienie
grazka - rozłożysty grzbiet wzgórza
grodza - ogrodzenie
grule - ziemniaki
gwara - opowiadanie

H


habryka - tytoń
haj - tam
gorze - pali się
hajnica - łąka w polu lub w lesie
hajnik - gajowy
haniok - tam
hańbić się - wstydzić się
hasen - zysk
haweren - gawron
hawiorz - górnik
hipnąć - skoczyć
ho? - co?
hojco - cokolwiek, byle co
hruby - gruby
huncfuty – długie włosy
hurnawica - burza z wichrami
huciawa - gęstwina
hucioki - krzewy
hutman - dozorca
hybać - skakać
hybnoć - zajść

I


ino - tylko
izba - główny pokój w domu
izba biała - porządna izba
izba czarna - kuchnia
izdebka - mały pokoik przy kuchni

J


ja - tak
jakieby - jakby
jarmica - półka do stawiania garnków
jarzec - jęczmień
jaz - aż
jaze - aż
jedon - jeden
jodło - jedzenie
jorka - młoda owca
juhas - pasterz owiec
juzyna - podwieczorek

K


ka - gdzie
kabatek - rodzaj kobiecej bluzki
kabot - kurtka
kacka - kaczka
kaflok - piec kaflowy
kaganki - wiece
kaj - gdzie
kajsik - gdzie
kalosze - krótkie buty
kanka - dzbanek na mleko
kapać - zdychać
karba - kij z nacięciami
kater - katar
kcom - chcę
kęsiowo - jedzenie 
kicara - noga, kość goleniowa
kida - pada
kidało - sypało
kiek - kiedy
kiela - ile
kierot - do młócenia zboża
kionka - do prania w rzece
klepisko - podłoga
kllepkać - klepać
kluc - dyszel od pługa
klupać - stukać
kłabuk - kapelusz góralski z muszelkami i piórkiem
koban - wieprz
kociołek - duży garnek
kolebie - trzęsie
kolwicek - prawie
kołatać - mieszać
kołoce - kołacze
kompaturki - okładki na książki
konać - umierać
konielnik - pomocnik pasterza
konielnik - pomocnik
konolek - kawałek, trochę
konwie - dwa wiaderka spięte ze sobą
kopa - stóg kamieni
kopka - niewiele
kopyrtać się - kręcić się
kosar - zagroda dla bydła
kostki - szlifowane muszelki (do góralskiego kapelusza)
koszar - zagroda dla owiec
kotwić - tęsknić
koziorka - sucha gałąź
krolik - okrągłe drewniane naczynie
krzesnanek - ojciec chrzestny
krzycała - płakała
krzycy - płacze
któz - któż
kuca - przybudówka
kukiołka - bułka
kulasa - potrawa z tartych ziemniaków
kulasa - zacierpka
kumoda - komoda
kumora - izdebka
kumoska - matka chrzestna
kupia - kupno
kurcocie - kurczę
kurniawa - zadymka śnieżna
kurwica - silny deszcz z wiatrem
kwiczoł - ptak
kwilka - chwilka

L

zaloty


lajbik - biustonosz
lato - tego roku
leber - leń
lezem - leżę
lezysko - legowisko
liemze - ledwie
likosz - lekarz
lo - dla
locegoz - dlaczego
londak - brusik do ostrzenia kosy
luba - miła
lukanie - porozumiewanie się dziewcząt w czasie wypasania zwierząt
luto - żal

Ł


ło bez - ach tak
łobytom - ciągle
łobzdobała - rozbolała
łodrobek - kawałek
łokno - okno
łoko - oko
łokropecn - okropnie
łokulory - okulary
łokurować - zyskać
łoni - zeszłego roku
łopaterny - ostrożny
łopoki - miarka
łorcyk - fragment uprzęży końskiej
łoscok - gałązka
łokabek - miotła
łotawiło - odżyło
łoto - kiedy
łowce - owce
łucek - szczypiorek
łupina - synonim czegoś słabego
łyska się - błyska się
łyźnik - półeczka drewniana
łyźniki - półki na łyżki

M


malućko - malutko
masny - tłusty
manicka - maselnica, przyrząd do robienia masła
matuś - mama
mieleż - kopiec ułożony z klocków drewna
miesioncek - księżyc
międlenie - etap obróbki lnu
miodlica - do obrabiania lnu
miorka - koszyk do przenoszenia owsa
mitrożyć - nic nie robić
młaka - bagno
moskol - placek ziemniaczany pieczony na piecu
mógek - mogłem
mrawić - trwonić
mrawii - pada, np. śnieg
mrośnica - zagroda dla bydła
muca - twarz
munek - młynek
muzyka - muzykant
myjnica - miska
myjok - ścierka do mycia naczyń
myrdać - kiwać
mysina - brzydactwo

N


na podołku - na kolanach
na cóż - po co, na co
na dłole - na dole
na izbie - na strychu
na podołku - na kolanach
na roty - na gwałt
nablizać - przybliżać
najduch - nieślubne dziecko
nalepa - część dymnego pieca
napytać - zaprosić
naremny - gwałtowny
naryktować - przygotować
nastroić - przyszykować
nastroił - naszykował
nasuć - nasypać
nasurać - nagnieść
nie peć - nie żarty
nie skrzepi się - nie pomoże
nie skrzepi się - nie wyzdrowieje
nie zatrefiona - ciężko ją zadowolić
niecki - do owsa
niedopowiednio - nieodpowiednio
nieobitelne - niezasiedziałe
nieskoro - za późno
nikaj - nigdzie
no cóż - na co? po co?
nosaki - przyrząd do noszenia wody
nozdać się - spodziewać się

O


okiennice - okna
omasta - przyprawa
opdować - gadać
oscypek - ser owczy
ozestempowały - rozstępowały
ozpajezić się - rozzłościć się

P


pacholek - służący
palica - kij
para - powietrze
parobek - kawaler
parzeć - szczypiorek
parzenica - haftowane zdobienie męskich spodni
paci - pułapka na myszy
pedzioł - powiedział
pedzo - pędzą
pelenka - wódka
piciur - jeleń
pierwi - pierwszy
piknie - pięknie
piro - opiera
piscolet - pistolet
pisczołki - patroszyć
pitwać - ciąć
płacki - łzy
płasc - płaszcz
płojdze - choć
płony - lichy
płotocek - mała rzeczka
płutna - miarka
pociemioto - ciemno
poć tu - chodź tu
podciep - dziecko boginki
podłaźniki - choinki
podnęta - przynęta
pofurkać - rozmieszać
pogródka - kamienny próg przed domem, weranda
pojeden - niejeden
pojedynka - strzelba
pokiela - dopóki
pokiela - po ile
pokocieć - urodzić się
polana - łąka
poleku - z wolna
polepa - podłoga
policmajster - komendant posterunku
polonie - miejsce do palenia
połednie - południe
połednina - obiad
połka - pałka do ucierania ciasta
Pon Jezus - Pan Jezus
popać - dopaść
poseł - poszedł
polodkować - wyśledzić
powała - sufit
powąska - lniana szmatka do cedzenia mleka
powiom - powiem
powodki - cugle
pozabaczyć - pozapominać
poziro - podgląda
prasy - żelazko
prec - daleko
precki - gdzieś daleko
proci - naprzeciw
proć - przecież
prosem piknie - proszę pięknie
przebacyć - strzelić w bok
przeca - przecież
przecuć - przeczuć
przeć - zapierać się
przepominać - zapomnieć
przepytywać - przepraszać
przetak - sito do przesiewania zboża
przetok - aż
przewlecenie - czysta bielizna
przybocyć - przypomnieć
przycie - najniższa belka w ścianie
przycona - nakryte pomieszczenie przy stodole
przygaźnie - przygaśnie
przykrzy mi się - nudzi mi się
przyloz - przyszedł
przymrawić - przybić
przypacyć - przygnieć
przysiadać - napadać
przysła - przyszła
przystrzec - spostrzec
przysuć - przysypać
przyć - ścieżka
przywara - przywarty
puciero - drewniane naczynie do mleka
pujdomy - pójdziemy
pukać - pękać
puska - puszka
puska patyków - pudełko zapałek
pytac - drużba zapraszający na wesele

R


raić - radzić
rańtuszek - rodzaj szala
redyk - uroczyste wiosenne wyjście ze stadem owiec
rezolucja - uchwała, zarządzenie
roki - lata
rombonica - ciupaga
rondel - duży garnek
ronecka - rondel
rozkidać się - rozwalić się
rozpajerzyć - bardzo się zdenerwować
rozwozać - zastanawiać się
rubać - rąbać
rusył się - ruszył się
rutunek - całe ubranie
rył - miara długoci
rymać - stempel do strzelby
ryza - drewniana rynna
rzeźnia - poręba

 

S


sabasinik - piec do pieczenia chleba
sajtka - kawał drewna
scypa - kapusta z mlekiem
scyrbak - gatunek roślin
scyry - szczery
se - zawsze
selenijaka - wszelka
sędej - wszędzie
siacie - zboże
siajny - marny
siber - szyber, zasuwa w kominie
sidzinarka - dewotka ze wsi Sidzina
siec - kosic
siedlacka - szufelka
siedlocka - do wiania zboża
siedzom - siedzę
siemie - nasienie
sinniki - materace ze słomy, do spania
siuter - żwir
sjeni - zdjęli
skieltować - kupować
skije - narty
składok - nóż składany
skłobel - zasuwka do drzwi
skłopiec - wiaderko do mleka
skokać - skakać
skole - kamienie
skonać - umrzeć
skorusyna - jarzębina
skrom - tłuszcz
skrzynola - płyta kamienna
skucina - sierść
smatka - chustka
smąd - swąd
snalyź się - znaleźć się
sobnioki - sanie do wożenia nawozu w zimie
sopa - szopa
sosiek - skrzynia na zboże
sosieki - duże skrzynie na zboże
sotra - dach z gałęzi
splądnik - agrafka
spodnioki - kalesony
spozirajo - oglądają
sprógować - spróbować
spularysek - portmometka
stajonecka - kawałek uprawnego pola
stawy - potrzaski na zwierzynę
stojenie - miara długości
stolica - duży stołek
stopka - do rozgniatania zboża
strąga - miejsce zagrodzone
stroić - szykować
stropiła - zmartwiła się
strybać się - wdrapać się
suje się - sypie się
sukać - szukać
sulki - kulki z ciasta
suciec - szelecić
syćka - wszystko
sydło - szydło, narzędzie do wykonywania dziur w skórze
syr - ser
sztacheta - kawałek drewna

Ś


ścignąć - zdążyć
ściojze - stójże
śklanka - flaszka
śklanka - szklanka
ślebodny - swobodny
ślyść - zejść
śniego - z niego
śnimi - z nimi
śpasy - żarty
śperchet - blacha na piec
śperchet - piec kuchenny
śpiwać - śpiewać
śpiwo - śpiewa
śpocek - pół kwaterki
śreka - przejazd kolejowy
śreń - warstwa lodu na śniegu
śtramcyć się - stroić się
śtrybno - stromo
śtuderować - kombinować
świnty Scepon - św. Szczepan
świarny - fajny, szykowny, ładny
świekra - matka męża

T


tamok - tam
tela - tyle
telezego - trochę
tłok - ugór
truchła - trumna
twósz - tchórz

U


ucenstujemy - poczęstujemy
ucheloć się - uchylić się
ududkować - nie obiecywać
ukwalować - radzić
upierdliwy - dokuczający, narzucający się
upłaz - przestrzeń poronięta trawą
upytać - uprosić
urok - choroba spowodowana czarami
urzyca - materiał do wkładania w buty
usipy - prawo
utopiec - demon w postaci chłopca
uwarzyć - ugotować

Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA" FIRMY LESZEK MŁODZIANOWSKI ZBÓJNICKI SZLAK Sp. z.o.o., a w szczególności prezentowane koncepcje, pomysły i rozwiązania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowią własność autora. Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA"ani żadna z jego części nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.