Istota i rodzaje szlaków kulturowych - Zbójnikolandia

As part of our website we use cookies to provide you with services at the highest level, including in a manner tailored to individual needs. Using the site without changing the settings for cookies results in saving them on your device. You can change your cookies' settings at any time. More details in our Cookies policy.
There is no translation available.

ISTOTA SZLAKU KULTUROWO-TURYSTYCZNEGO I RODZAJE SZLAKÓW

Turystyka kulturowa - rozumiana tutaj nie tylko jako wyodrębniony segment ruchu turystycznego, ale i specyficzny rodzaj oferty spędzenia czasu wolnego - nie ogranicza się tylko do miejsc i szlaków najważniejszych, najbardziej popularnych lub też uznanych za wspólne dziedzictwo świata lub kontynentu, lecz korzysta także coraz szerzej z lokalnych, regionalnych i narodowych szlaków - rozwijających się z biegiem historii politycznej, społecznej lub gospodarczej albo skonstruowanych jako propozycje czy wprost produkty turystyczne, a skoncentrowanych wokół wiodącego tematu z zakresu szeroko pojętej kultury duchowej lub materialnej. Dla zdefiniowania szlaku kulturowego w tym rozumieniu posłużymy się tutaj znaną określeniem autorstwa L. Puczko i T, Ratz [Puczko L., Ratz T., 2007, s. 133]. Współautorzy publikacji uznawanej za klasyczny podręcznik w dziedzinie turystyki kulturowej ujmują istotę szlaku kulturowego następująco: „szlak kulturowy to szlak tematyczny, posiadający jako swój punkt ogniskujący walor kulturowy lub element dziedzictwa kulturowego, przy czym kluczową rolę odgrywają w nim atrakcje o charakterze kulturowym”.

zbojnicka ilustracja muzykanci pocztowka

Proponują także podział szlaków kulturowych według kryteriów zasięgu (na lokalne, regionalne, narodowe i międzynarodowe), sposobów zwiedzania, charakteru (np. szlaki pielgrzymie, historyczne szlaki handlowe, historycznych granic, współczesne wielkie drogi kulturowe) a także tematu.

W polskiej literaturze fachowej próbę zestawienia i kategoryzacji najważniejszych szlaków turystycznych o charakterze kulturowym podjął A. Mikos v. Rohrscheidt [2008, s.291-311]. Przyjmując jako ich podstawowe kryterium przytoczoną wyżej definicję Puczko-Ratz oraz bazując na szerokim rozumieniu pojęcia kultury określa on je zbiorczo jako „szlaki turystyczno-kulturowe” [s. 292]. Tym samym zaproponowana zostaje kategoria szersza niż termin „szlaki kulturowe”, coraz częściej rezerwowany dla oficjalnie za takie uznanych szlaków Rady Europy. Szlaki zaliczane do tej kategorii mieszczą się z kolei w ramach wyżej przytoczonej definicji autorstwa Puczko/Ratz. Celem stosowania kryteriów opisu i podziału tych szlaków oraz wynikających z nich poszczególnych kategorii jest przede wszystkim ich wyodrębnienie spośród innych szlaków turystycznych, a następnie osiągnięcie daleko idącej jasności w formułowaniu ich oferty turystycznej. Zatem w odniesieniu do szlaków turystyczno-kulturowych można i należy stosować powszechnie przyjmowane kryteria podziału. Stosując zatem kryterium podziału tematycznego zalicza on do nich przede wszystkim szlaki historyczne (w tym militarne, archeologiczne, pielgrzymie, biograficzne), a następnie historyczne szlaki handlowe, szlaki kultury architektonicznej i budowlanej, etnograficzne, techniki i przemysłu, dawnych rzemiosł oraz inne, odpowiadające swoją tematyką poszczególnym typom wypraw turystyki kulturowej [Mikos v. Rohrscheidt 2008, s. 292]. Właśnie w tym szerokim wyliczeniu zawarte jest pewne novum: zakreślony w ten sposób wachlarz tematów szlaków turystyczno-kulturowych odpowiada coraz powszechniej dziś przyjmowanej szerokiej definicji turystyki kulturowej, obejmującej jako swoje cele zarówno obiekty dziedzictwa kultury wysokiej, jak i powszechnej, a także realizującej programy i zamierzenia edukacyjne. W takim rozumieniu pojęcia szlaków turystyczno-kulturowych zaznacza się jednocześnie wyraźny zamiar autora uzupełnienia mocno dotychczas w dokumentach europejskich akcentowanej idei „wymiany” międzykulturowej o zalążkowo dotąd wspominane w kontekście tych szlaków aspekty poznawania własnego dziedzictwa historycznego oraz tematyzowanej edukacji kulturowej.

Do podstawowych kategorii opisujących szlaki należy zatem faktyczny zasięg szlaku, mający zasadnicze znaczenie dla programu i sposobu jego zwiedzania, tak więc (za Puczko-Ratz) możemy wyróżnić lokalne (które w polskiej terminologii dla odróżnienia od pozostałych autor proponuje nazywać trasami, szlaki regionalne, krajowe i międzynarodowe [Mikos v. Rohrscheidt 2008, s. 308].

Przy tym szlaki o charakterze regionalnym wewnątrz danego kraju, z powodów tematycznych wykraczające poza jego granicę tylko w skali regionu w sąsiednim kraju lub krajach autor proponuje nazywać szlakami transgranicznymi. Następnie, choć kryterium to może mieć w pojedynczych przypadkach charakter subiektywny, dokonuje on faktycznie podziału według znaczenia szlaków, czyli ich odniesienia do dziedzictwa kulturowego o określonym zakresie oddziaływania (dzieli on je zatem i pod tym względem na lokalne, regionalne, krajowe i międzynarodowe, o czym świadczą kategorie zastosowane w ich zestawieniu i opisie). Używanie w cytowanym opracowaniu w opisie poszczególnych szlaków [s. 294-297] określeń wynikających z kryterium oficjalnego uznania przez Radę Programową Europejskich Szlaków Kulturowych za Wielkie Szlaki Kulturowe Rady Europy, Szlaki Kulturowe Rady Europy oraz „Szlaki w ramach Szlaków Kulturowych Rady Europy” świadczy o tym, że autor (choć nie dokonuje wprost szczegółowego omówienia tego kryterium), uznaje je praktycznie jako swego rodzaju dodatkową nobilitację i potwierdzenie europejskiego znaczenia dla wybranych szlaków o znaczeniu międzynarodowym, co w konsekwencji może przynieść ich szerszą popularność i daje miejscom i obiektom do nich zaliczonym większe szanse wejścia w skład ofert turoperatorów oraz stania się celem indywidualnych wypraw turystów. Jednak dla bardziej precyzyjnego określenia rodzaju i potencjału ogromnej większości polskich szlaków większe znaczenie praktyczne może mieć właśnie zastosowana kombinacja dwóch wyżej wskazanych kryteriów. I tak na przykład Szlak Hanzeatycki ma w przytoczonym opracowaniu zarówno międzynarodowy zasięg, jak i znaczenie, ponieważ przebiegając przez teren kilku krajów (zasięg), odnosi się do tematu kulturowego dziedzictwa o międzynarodowym charakterze i oddziaływaniu (znaczenie). Oznacza to w praktyce, że tak podana klasyfikacja polskiego odcinka tego szlaku wskazuje zarówno na jego wykraczająca poza teren kraju obejmowaną przezeń przestrzeń turystyczną (a zatem i możliwość ofert wyjazdowych dla polskich turystów w ramach zwiedzania tego szlaku), jak i na potencjał przyciągania turystów zagranicznych (przyjazdowych) na jego polski odcinek. Taką samą rangę przyznano np. polskim odcinkom Drogi Św. Jakuba czy Szlaku Cysterskiego. Z kolei np. Szlak Piastowski czy Szlak Orlich Gniazd posiadają w świetle obu tych kryteriów rangę szlaku krajowego, przekraczając geograficzne granice regionów a jednocześnie odnosząc się do dziedzictwa kulturowego o znaczeniu ogólnopolskim. Tymczasem Szlak Zamków Piastowskich, choć pod względem zasięgu nie przekracza granic jednego regionu, zostaje pod względem znaczenia zakwalifikowany jako szlak krajowy. W przypadku zaś międzynarodowego w założeniu Bursztynowego Szlaku Greenways - który jak dotąd nie jest ukończony i składają się na niego poszczególne odcinki regionalne i lokalne - w tym zestawieniu przyznana zostaje (aktualnie) ranga zaledwie regionalna, jeśli chodzi o kryterium zasięgu. Innym przykładem dokładniejszego rozróżnienia jest zyskujący coraz większą popularność transgraniczny szlak „Via sacra”, łączący wspólną ofertą kulturową pogranicze czesko-polsko-niemieckie. Bezdyskusyjny jest jego transgraniczny zasięg, natomiast ze względu na eksponowane przez niego tematy pod względem znaczenia Mikos v. Rohrscheidt nadaje mu rangę regionalnego. Choć autor nie wypowiada się explicite na temat podziału szlaków według kryterium środka transportu, to jednak terminologia stosowana w cytowanym opracowaniu do niektórych szlaków świadczy o tym, że taki podział, o ile może być pomocny w danym konkretnym wypadku, jest także akceptowany i zalecany [Mikos v. Rohrscheidt 2008, s. 305].

Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA" FIRMY LESZEK MŁODZIANOWSKI ZBÓJNICKI SZLAK Sp. z.o.o., a w szczególności prezentowane koncepcje, pomysły i rozwiązania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowią własność autora. Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA"ani żadna z jego części nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.