SZLAKI KULTUROWE W KONTEKŚCIE OCHRONY DZIEDZICTWA I TURYSTYKI KULTUROWEJ
Znaczenie szlaków kulturowych w kontekście dziedzictwa kulturowego świata jest coraz bardziej doceniane. Najdobitniejszym tego dowodem jest instrukcja UNESCO z roku 2005, wydana dla usprawnienia wprowadzania zasad konwencji o Światowym Dziedzictwie Kulturowym [UNESCO 2005, s.34, 83 oraz 88-89]. Szlaki dziedzictwa kulturowego zostają w niej zaliczone - obok historycznych miejscowości, krajobrazów kulturowych i kanałów - do naturalnych kandydatur do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego (UNESCO). Co pod pojęciem szlaków kulturowych rozumie UNESCO, precyzuje z kolei Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków - ICOMOS. Instytucja ta, afiliowana przy UNESCO i posiadająca od 1998 własny Międzynarodowy Instytut Szlaków Kulturowych (ICOMOS-CIIC),przyjęła obszerną i wieloaspektową definicję, według której szlak kulturowy to „lądowy, wodny lub mieszany typ szlaku, oznaczony fizycznie i scharakteryzowany przez posiadanie własnej historycznej dynamiki i funkcjonalności, ukazujący rozwój ludzkości jako wielowymiarową i ciągłą wymianę dóbr, idei, wiedzy i wartości w obrębie krajów i regionów jak również pomiędzy nimi, przez znaczne okresy czasu; powodującą wzajemną interakcję kultur w przestrzeni i czasie, którego odbiciem jest materialne lub niematerialne dziedzictwo” [ICOMOS, 2003]. Wprawdzie pojecie szlaku kulturowego wydaje się być znacznie szersze niż w ten sposób wyróżnione „szlaki dziedzictwa kulturowego”, niemniej sam fakt zaliczenia choćby tylko kilku najcenniejszych spośród nich jako osobnej kategorii w ramach najcenniejszych obiektów dziedzictwa całej ludzkości nadaje całej grupie znaczny prestiż i wskazuje ją jako wyjątkowe i zalecane cele dla turystyki. Z kolei w związku z dynamicznym rozwojem samej turystyki kulturowej a także na skutek udzielanego jej zwłaszcza w Europie instytucjonalnego wsparcia, w ostatnich dwóch dziesięcioleciach w oficjalnych dokumentach instytucji i organizacji międzynarodowych, a także w publikacjach zagranicznych i polskich badaczy, zajmujących się turystyką kulturową wyodrębniona została osobna kategoria Europejskich Szlaków Kulturowych. W kontekście dziedzictwa kultury europejskiej wspomina o nich najpierw uchwalona w 1985 rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, a następnie dokumenty powołujące w roku 1987 Program Europejskich Szlaków Kulturowych i w 1997 Instytut Szlaków Kulturowych w Luksemburgu [Orzechowska-Kowalska 2003, s. 70-72]. W świetle wszystkich tych dokumentów i inicjatyw zadaniem nowej grupy specjalnie wyodrębnionych szlaków: Europejskich Szlaków Kulturowych ma być ukazywanie, poprzez koncepcję podróży w czasie i przestrzeni, jak dziedzictwo poszczególnych państw Europy współtworzy wspólne dziedzictwo całego kontynentu, jednocześnie zaś popularyzowanie podstawowych wartości Rady Europejskiej: praw człowieka, demokracji, różnorodności kulturowej, dialogu międzykulturowego poprzez turystykę kulturową jako szczególnie wspierany sposób spędzania czasu wolnego. Szlaki miały przebiegać przez teren więcej niż jednego kraju lub regionu, być zorganizowane wokół tematu określonego watkami historycznymi, artystycznymi lub społecznymi dotyczącymi spraw Europy, oparte na licznych i różnorodnych atrakcjach kulturalnych. Jako główne tematy oficjalnie powoływanych szlaków wyznaczono m.in. wątki biograficzne wielkich Europejczyków, historyczne migracje oraz rozprzestrzenianie się głównych osiągnięć cywilizacyjnych [Orzechowska-Kowalska 2003, s.71].