Kierunki rozwoju szlaków kulturowych - Zbójnikolandia

PROPONOWANE KIERUNKI ROZWOJU SZLAKÓW TURYSTYCZNO-KULTUROWYCH W POLSCE

Przedstawione powyżej korzyści z rozwijania w polskiej turystyce kulturowej szlaków materialnych powinny przekonać odpowiedzialnych za rozwój turystyki do ich rozwijania. Nie należy ich jednakże widzieć w opozycji do dalszego tworzenia także skromniejszego wariantu szlaków kulturowych: szlaków wirtualnych. Będą one mieć swoje miejsce w turystyce także i przy zastosowaniu tej propozycji. Sam autor postulatu wyróżnienia szlaków materialnych jest zdania, że szlak wirtualny zachowa swoje walory jako interesująca alternatywa dla wysoce zorganizowanego szlaku materialnego [Mikos v. Rohrscheidt 2008, s.400]. Może on nawet w wielu wypadkach stanowić naturalny szczebel, wiodący od idei szlaku kulturowego do jej urzeczywistnienia w docelowej, pożądanej postaci szlaku pełnego. Nie wymagając tak dużej inwestycji nakładów sił i środków finansowych (np. dla oznaczenia tras, regularnej publikacji materiałów, opłacania stałych placówek koordynujących) szlak wirtualny stanowi przecież już wyodrębnioną tematyczną ofertę i jednocześnie test jej popularności. Jeśli będzie się on cieszył widocznym powodzeniem wśród turystów, może być stopniowo przekształcony w szlak materialny. Jednocześnie jest on propozycją bardziej elastyczną, łatwiej dostosowującą się do trendów i zainteresowań turystów. Taki szlak może zostać łatwiej i taniej zmodyfikowany, rozszerzony, połączony z innym, osiągając większy zasięg, nawet przy modyfikacji tematu, co jest znacznie trudniejsze w wypadku posiadającego swoją bardziej trwałą markę szlaku materialnego. W przypadku bardzo niewielkiego popytu może on ostatecznie zostać także porzucony bez większych kosztów społecznych, jak np. utrata miejsc pracy. Z uwagi na to jest on idealną propozycją dla władz regionalnych i lokalnych, tworzących i realizujących swoje strategie na rzecz rozwoju turystyki.

Dalszy rozwój turystycznych szlaków kulturowych w naszym kraju powinien dokonywać się w kilku kierunkach i uwzględniać szereg istotnych postulatów:

1. Przebiegające przez Polskę międzynarodowe szlaki kulturowe oraz istniejące już główne szlaki turystyczno-kulturowe naszego kraju powinny być konsekwentnie rozwijane do postaci szlaków materialnych. Winno się to dokonać ze znacznym wsparciem lub nawet przy koordynacji ze strony państwowych agend, odpowiadających za promocje turystyki.
2. Także ze wsparciem państwa i jego agend powinno zostać utworzonych kilka lub kilkanaście nowych szlaków turystyczno-kulturowych o krajowym, a nawet transgranicznym zasięgu, eksploatujących ważne polskie tematy historyczne, wątki dziedzictwa kultury materialnej oraz ważne wątki biograficzne. Nazwy, tematy i przebieg czternastu takich szlaków zostały już przedstawione i uzasadnione [Mikos v. Rohrscheidt 2008, s. 390-397].
3. Każdy region (identyfikowany w Polsce z województwem) powinien zadbać o stworzenie przynajmniej jednego własnego szlaku regionalnego o statusie szlaku materialnego, eksponującego jeden motyw (temat) wiodący regionu, który wyróżniałby go na tle innych regionów Polski i stałby się jego atrakcyjną wizytówką wobec gości z kraju i zagranicy. Przykłady kilku takich regionalnych szlaków kulturowych z propozycją ich przebiegu i jej uzasadnieniem zostały podane [Mikos-Rohrscheidt 2008, s. 397]. Nic nie stoi na przeszkodzie, by regiony potencjalnie atrakcyjne dla turystyki kulturowej posiadały dwa lub nawet więcej takich markowych regionalnych szlaków materialnych.
4. Eksploatujące najciekawsze wątki kulturowe regionalne i lokalne szlaki wirtualne powinny być ze wsparciem władz regionalnych rozbudowywane do statusu szlaków materialnych, przy czym należy sięgać po krajowe i zagraniczne środki pomocowe, przeznaczone na rozwój turystyki.
5. Inne nowe szlaki powinny być tworzone początkowo jako szlaki wirtualne, ich ewentualna rozbudowa do postaci szlaków materialnych powinna być poprzedzona rzetelnym badaniem wielkości potencjalnego popytu [Mikos v. Rohrscheidt 2008, s. 389] oraz waloryzacją turystyczno-kulturową, której metodę (w wersji przeznaczonej dla mikroregionów) autor prezentuje w cytowanej publikacji [s.417-438].
6. Samorządy lokalne i regionalne (ale także inne podmioty) mogą na podstawie dokonanej waloryzacji turystyczno-kulturowej i w ramach posiadanych środków rozważyć tworzenie regionalnych i lokalnych szlaków i tras wirtualnych o charakterze kulturowym a nawet (niejako na własne ryzyko) szlaków materialnych, powinny jednak zadbać o ich skuteczną koordynację oraz szeroko zakrojoną promocję.
7. Nowe szlaki powinny być planowane i konstruowane od razu jako nowoczesne produkty turystyczne, we współpracy możliwie wielu podmiotów (zarządców obiektów, władz regionalnych, dostawców poszczególnych usług turystycznych, mediów), co pozwoli z jednej strony uniknąć niepotrzebnej straty sił i środków na nie do końca przemyślane przedsięwzięcia, skróci proces ich powstawania, a samym szlakom umożliwi udany start jako dobrze zorganizowanej oferty i związaną z tym dobrą opinie wśród potencjalnych zwiedzających. Metodykę opracowywania, przygotowywania i tworzenia szlaków materialnych można oprzeć na znanych przykładach, m.in. na opisanym w polskiej literaturze fachowej procesie tworzenia jednego z europejskich szlaków kulturowych: Szlaku Wikingów [Orzechowska-Kowalska 2002, s. 55-58].
8. Szlaki turystyczno-kulturowe, stanowiące integralną część oferty turystycznej, powinny być znacznie silniej niż dotąd promowane w kraju i zagranicą, z użyciem możliwie szerokiego wachlarza metod i przedsięwzięć. Wśród nich winny się znaleźć: prezentacja na targach turystycznych, wydawanie atrakcyjnych materiałów informacyjnych w kilku językach, organizowanie wycieczek medialnych promujących szlak typu „study tour”, regularne informacje prasowe i w innych mediach na przedpolu sezonów turystycznych i w trakcie ich trwania, regularne organizowanie eventów tematycznych, związanych z tematami szlaku, tworzenie projektów systemowego zwiedzania szlaku w formie programu dla turystów (np. paszporty turystyczne na dany szlak), wreszcie prowadzenie atrakcyjnych portali internetowych, utrzymywanych przez koordynatorów szlaku oraz poszczególne miejscowości i obiekty.
9. Generalnie należy także zważać na prawidłową budowę marki kulturowych szlaków turystycznych. Obok niektórych wymienionych powyżej aspektów takiego działania, powinna ona uwzględniać także inne postulaty ekonomistów turystyki, przede wszystkim zaś nadawanie im cech pożądanych na współczesnym rynku turystycznym i elastyczną reakcję na potrzeby tego rynku, umożliwienie za pomocą nazwy szlaku prawidłowej identyfikacji jego rodzaju i tematu wśród potencjalnych turystów, zapewnienie ochrony prawnej jego cech unikatowych i inne [Śniadek, Styperek 2007, s. 85].
10. Lokalnymi szlakami turystyczno-kulturowymi są także historyczne, kulturowe i tematyczne trasy miejskie, których w Polsce pojawia się coraz więcej [Mikos v. Rohrscheidt 2008, s. 308-209] i które posiadają własną różnorodną literaturę. W ich przypadku status trasy materialnej nie jest trudny do osiągnięcia, ponieważ z reguły samorząd miejski jest nie tylko głównym kreatorem lub zleceniodawcą opisania i oznaczenia trasy w terenie, ale jednocześnie jednostką zwierzchnią (lub wprost pracodawcą) potencjalnego jej koordynatora, którym jest informacja turystyczna lub inna agenda odpowiedzialna za turystykę w mieście (gminie). Utworzenie tych tras od samego początku jako tras materialnych i utrzymywanie ich w tej postaci, a także tworzenie pakietów usług turystycznych z nimi związanych nie powinno zatem nastręczać trudności ani zbyt wysokich kosztów i w związku z tym jest bardzo zalecane.

Przedstawione tu propozycje uzupełnienia kryteriów klasyfikacji szlaków oraz ich tworzenia i promocji mogą odnosić się w zasadzie do wszystkich szlaków turystycznych na terenie kraju. Propozycja, by wprowadzenie nowej klasyfikacji (nowego aspektu) rozpocząć od szlaków turystyczno-kulturowych wynika z licznych doświadczeń zebranych podczas realizacji imprez turystyki kulturowej. Turyści ukierunkowani na ten rodzaj turystyki wydają się częściej niż inni dokonywać porównań poszczególnych ofert (szlaków) i artykułują oczekiwanie dostosowania jakości oferty szlaków do europejskiego standardu.

Na końcu pozostaje zwrócić się do tych wszystkich, którzy w ramach swoich obowiązków wykonują zadania związane z funkcjonowaniem szlaków turystycznych oraz do ludzi i instytucji zaangażowanych w modyfikację istniejących i planowanie oraz tworzenie nowych szlaków turystycznych. Przedstawione tu postulaty w odniesieniu do szlaków turystyczno-kulturowych oparte są zarówno o doświadczenia udanych produktów funkcjonujących w innych krajach europejskich, jak i o własną refleksję organizatora wypraw w dziedzinie turystyki kulturowej. Wskazują one na istnienie poważnej szansy rozwoju dla nowocześnie zorganizowanych i prawidłowo promowanych szlaków turystycznych w naszym kraju. Aby tę szansę wykorzystać, konieczne jest podjęcie współpracy przez wszystkich zainteresowanych w skali całego kraju dla ustalenia jednolitych zasad funkcjonowania i oznaczania tego rodzaju produktu turystycznego, opartego na szeroko rozumianym dziedzictwie kulturowym. Autor niniejszego artykułu podjął próbę wniesienia swojego wkładu w postaci próby usystematyzowania pojęć i problemów oraz wskazania praktycznych postulatów. Jednocześnie deklaruje on swój udział w pracach nad ustaleniem standardu polskich szlaków turystycznych i apeluje do zainteresowanych badaczy, dydaktyków i zakładów naukowych, instytucji (w tym samorządów), stowarzyszeń i innych zespołów ludzi aktywnych o zgłaszanie chęci współpracy w tym przedsięwzięciu.