ALCHEMIA ZBÓJNICKIEGO SUKCESU - Zbójnikolandia

As part of our website we use cookies to provide you with services at the highest level, including in a manner tailored to individual needs. Using the site without changing the settings for cookies results in saving them on your device. You can change your cookies' settings at any time. More details in our Cookies policy.

Article Index

There is no translation available.

ALCHEMIA ZBÓJNICKIEGO SUKCESU

ZBÓJ – PRODUKT PONAD PODZIAŁAMI

parzenice4

W turystyce XXI wieku można zauważyć, iż coraz więcej osób decydując się na wyjazd poza miejsce zamieszkania przestaje kierować się tzw. regułą „3S”: sea, sand, sun – morze, piasek, słońce, na rzecz reguły „3E”: entertaintment, excitement, education – rozrywka, podniecenie, kształcenie (Kruczek, 2006, s.13). Oznacza to, że w ramach spędzania czasu wolnego istotne jest oprócz wypoczynku, poznanie obyczajów, tradycji miejsca odwiedzanego. Turystyka rozwija się w kierunku zdobywania doświadczeń, szerzenia wiedzy na temat otaczającego świata i różnic jakie występują pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Te trendy kulturowe może potwierdzić utworzenie 29 szlaków mających znaczenie dla europejskiej kultury, z czego 3 przebiegają przez terytorium Polski. Naprzeciw trendom jakie narzuca obecna turystyka wychodzi, wpisujący się w turystykę kulturową, Szlak Zbójników Karpackich, który miejmy nadzieję, stanie się TOP DESTYNACJĄ 2012 roku!

Ustępujące powoli zainteresowanie turystyką masową oraz produktem trzech „S” na rzecz indywidualnych wyjazdów związanych często z realizacją zainteresowań stwarza dzisiaj wielką szansę miejscowościom i regionom nieznanym jeszcze wśród turystów. Okazuje się, że nie potrzeba wcale morza, jezior ani zabytków w postaci średniowiecznych zamków i kościołów, żeby zwabić do siebie gości. Aby podjąć rywalizację o turystę, wystarczy niekiedy dobry pomysł i skuteczna promocja. Tak jest w przypadku SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH. Coraz więcej regionów i miejscowości dotychczas przez turystów omijanych wychodzi z cienia tych, które dysponują bogatymi walorami przyrodniczymi i wykorzystując lokalną historię, tradycję, folklor, sztukę, rzemiosło ludowe, podejmuje z nimi często skuteczną walkę. Tworząc i promując własne produkty turystyczne, zmieniają swój wizerunek i zachęcają tym samym żądnych „autentyczności” turystów do odwiedzin. Szlak Zbójników Karpackich bardzo wzbogaca i uatrakcyjnia ofertę turystyczną Karpat. Wykorzystując zbójnickie tradycje region Karpat zmienia swój wizerunek i dzisiaj znany jest już jako kolebka zbójnictwa ludowego. Kultura Karpat naprawdę może inspirować!

Szlak Zbójników Karpackich staje się powoli sztandarowym produktem turystycznym regionu karpackiego. Twórca szlaku – Leszek Młodzianowski marzy, aby szlak zdobył sobie uznanie turystów i specjalistów z branży.

Żeby stał się w pełni komercyjny, musi powstać odpowiednia baza obsługująca turystów. Produkt turystyczny musi żyć. Aby produkt turystyczny spełniał swoją funkcję, musi być dynamiczny, m.in. dzieci muszą być zaangażowane w bezpośrednie uczestnictwo (np. w formie konkursów, zabaw) w jakiejś formule. Konieczne jest też angażowanie lokalnych społeczności we współpracę, przekonanie ludzi, że można na takim zbójnickim produkcie dobrze zarobić.

Zdaniem Leszka Młodzianowskiego – postać karpackiego zbójnika jest największym niewykorzystanym produktem kulturowym w Europie. Turysta bowiem szuka autentycznej cząstki lokalnej obyczajowości i folkloru, szczególnie w Polsce, która cały czas jest krajem do pewnego stopnia egzotycznym.

Karpaty stają się kodem kulturowym zdolnym przyciągnąć klientów, gości, turystów, a to za sprawą powstania SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH. Szlak biegnie niejednokrotnie przez tradycyjne obszary wiejskie, parki przyrodnicze, miasta w których znajdują się unikatowe na skale całej Europy zabytki. SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH stawia nacisk na możliwość zdrowego, aktywnego spędzenia czasu, poznanie dziewiczej przyrody, unikatowego dziedzictwa kulturowego, tradycjonalizmu. Turyści przemierzający SZLAK ZBÓJNICKI będą mogli poznać społeczność lokalną, autentyczność mieszkańców, ich związek z naturą, oraz ich poszanowanie  względem środowiska naturalnego.

Trzeba bardzo mocno zaznaczyć, że zbójnictwo to niematerialne dziedzictwo kulturowe. I na tym fakcie projekt „Zbójnicki Szlak” opiera swoje istnienie. Projekt „Zbójnicki Szlak” bazuje na zbójnickim micie, który jest bardzo zakorzeniony w karpackich społecznościach. Pamiętajmy, że turystyka kulturowa zyskuje na znaczeniu w całej Europie. Coraz częściej turyści będą poszukiwać czegoś specjalnego, ofert niszowych, a SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH im to zagwarantuje. Nigdy nie wiadomo, kiedy nisza przestanie być niszą i stanie się produktem masowym.

SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH upamiętnia sławnych karpackich harnasi, zbójników, opryszków, hajdamaków, raubritterów, polowacy i raubsztyców, którzy grasowali na przestrzeni prawie 400 lat w Karpatach.

SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH jest sieciowym produktem turystycznym, na który składają się produkty modułowe, bazujące na walorach przyrodniczych oraz historycznym i kulturalnym bogactwie regionu karpackiego.  Założeniem szlaku jest wypromowanie markowego produktu turystycznego, który zaistnieje jako płaszczyzna zdolna przyciągnąć i zainspirować turystów do zwiedzania regionu karpackiego. Głównym celem produktu jest wzrost konkurencyjności turystycznej poprzez wykorzystanie potencjału historycznego, etnicznego, kulturowego, turystycznego oraz przyrodniczego obszaru Karpat. Szlak Zbójników Karpackich oferuje szeroką gamę dóbr i usług, dlatego też produkt skierowany jest do zróżnicowanego grona odbiorców.

Miejsca na SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH, których jest na dzień dzisiejszy 844 zostały przez twórcę szlaku – Leszka Młodzianowskiego specjalnie wyselekcjonowane.

Z miejscami na szlaku wiążą się legendy albo podania o zbójnikach, miejsca gdzie zakopali swoje skarby (góry, dudławe buki, głazowiska), miejsca gdzie faktycznie zbójnickie skarby znaleziono (polana Student nad Korbielowem), gdzie byli więzieni (zamki, kasztele, lochy), gdzie się ukrywali przed harnikami (jaskinie, wzniesienia, połoniny, szczeliny skalne), miejsca zbójnickich straceń – kaźni zbójeckich (zamki, wzgórza, lochy, np. Zamek Orawski, Zamek Komorowskich w Żywcu, góra Grojec w Żywcu, Makowska Góra w Makowie Podhalańskim).

Szlak Zbójników Karpackich przebiega również przez  miejscowości, w których najsłynniejsi harnasie się urodzili i wychowali.

Miejsca na szlaku zawsze w jakiś sposób są powiązane ze zbójnikami karpackimi. Są to np. miejsca sakralnych fundacji zbójnickich. Zbójnicy wg legend ludowych fundowali drewniane lub kamienne kapliczki, kościółki (Zawoja, Nowy Targ, Chyżne).

Kilka miejsc na szlaku związanych jest z faktycznymi miejscami biesiadowania zbójników. Są to najczęściej karczmy (Jeleśnia, Sucha Beskidzka).

Na szlaku Zbójników Karpackich jest też wiele miejsc związanych z poetami, sławnymi osobami, artystami, muzykami, etnografami, historykami którzy utrwalili zbójnickie historie w swoich dziełach, kronikach, oblatach, zapiskach, malunkach czy nutach. Artystów tych bardzo intrygowała i fascynowała tematyka zbójnictwa karpackiego (Seweryn Goszczyński, Kazimierz Przerwa Tetmajer, Oskar Kolberg i wielu innych).

Na szlaku znajdują się również obiekty związane z tragicznymi wydarzeniami, jakimi były morderstwa dokonane przez zbójników np. na urzędnikach dworskich (np. obelisk w Nieledwi koło Jeleśni, zbójnickie krzyże pokutne, obelisk w Koszarawie).

Ponieważ szlak musi być dynamiczny i żywy na szlaku zostały wyselekcjonowane niektóre pracownie artystyczne, gdzie po dziś dzień wykonywane są np. zbójnickie malunki na szkle (Murzasichle koło Zakopanego), galerie, izby pracy twórczej, izby regionalne w których turyści mogą posłuchać opowieści, legend, kawałów o zbójnikach. Bardzo ważnymi miejscami an szlaku są ekspozycje muzealne (m.in. Kraków, Zakopane, Żywiec, Liptowski Mikulasz) w których najczęściej w działach etnograficznych prezentowane są obrazy na szkle malowane przedstawiające postaci zbójników, sprzęty domowe i ceramiczne przedstawiające harnasi karpackich, zbójnickie gobeliny, starodawne ryciny, zapiski o zbójnikach, zbójnickie kroniki i oblata, regestry złoczyńców, zbójeckie pitwale, narzędzia tortur zbójnickich, ubrania zbójników, ich broń. Aby turysta wczuł się w czasy XVI, XVII, XVIII wieku, czyli czasów największego nasilenia ruchu zbójnickiego na szlaku są też skanseny architektury ludowej (np. Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej).

Aby turyści mogli też oprócz wrażeń wizualnych mieli też pozytywne wrażenia kulinarne na szlaku zlokalizowanych jest wiele zbój - bacówek. Wg starodawnych przekazów zbójnicy bardzo często zaglądali do szałasów, kolib i bacówek pasterskich. Zajadali się jagnięciną, serami owczymi i pili żyntycę. Turyści i w naszych czasach mają taką okazję.

Na szlaku Zbójnickim są również i cmentarze (m.in. Pęksów Brzyzek w Zakopanem, Nowy Cmentarz w Zakopanem,  cmentarz komunalny w Cieszynie, cmentarz w Żywcu, cmentarz Łyczakowski).

Na Pęksowym Brzyzku pochowany jest Sabała – słynny podhalański gawędziarz, który za młodu „za buczki wyskakiwał” (był zbójnikiem i polowacem). Na tym samym cmentarzu pochowanych jest szereg artystów związanych z tematyką zbójnictwa karpackiego. Są to m.in. Stanisław Witkiewicz, Kazimierz Przerwa Tetmajer, Tytus Chałubiński, Helena Roy Kozłowska.

Na Szlaku Zbójników Karpackich można też oglądać pamiątkowe tablice. Jedna z nich znajduje się w hallu ratusza w Żywcu. Upamiętnia wspaniałego wójta i kronikarza miasta Żywiec. Napisał on Chronografię czyli Dziejopis Żywiecki, dzięki któremu wiemy jakie były zbójnickie historie w Beskidach. To na podstawie m.in. jego zapisków autor SZLAKU ZBÓJNIKÓW obrał za stolicę zbójnictwa karpackiego – Żywiec oraz dawne góry śląsko – żywieckie (czyli dzisiejszy Beskid Śląski i Żywiecki).

parzenice3

Szlak upamiętnia również miejsca które zbójnicy zrabowali (plebania w Zawoi, kościół w Łętowni, dwory szlacheckie, karczmy, kasztele, miasta – np. Żywiec,

Na zbójnickim szlaku znajdują się też strategiczne przełęcze, trakty którymi wędrowali „na zbój” karpaccy harnasie wraz ze swoimi watahami zbójeckimi (Tabakowy Chodnik, Zbójnicki Chodnik). Zbójnicy przemieszczali się starodawnymi traktami handlowymi, tam gdzie można było napaść na karawanę kupiecką z cennymi towarami (np. trakt Cesarski na Żywiecczyźnie).

Na Szlaku Zbójników Karpackich są też miejsca związane z kręceniem filmów o tematyce zbójnickiej (np. Janosik, - Prawdziwa Historia Agnieszki Holland i Kasi Adamik, Janosik Jerzego Passendorfa, kilka części słowackiego Janosika). Miejsca związane z kręceniem scen do filmów o Janosiku – najsławniejszym zbójniku to m.in. Przełom rzeki Białki, Sądecki Park Etnograficzny, Dolina Chochołowska).

Na Szlaku Zbójników Karpackich znajdują się również zbójnickie twierdze, w których zbójnicy byli przetrzymywani (m.in. zamek w Wiśniczu, Orawski Podzamok, Zamek Komorowskich w Żywcu, Zamek Kasper Suski w Suchej Beskidzkiej).

Przemierzając Szlak Zbójników można trafić do miejsc związanych z katami, którzy w bardzo brutalny sposób uśmiercali zbójników. Proceder zbójnicki w dawnych czasach był bardzo surowo karany. Polecamy odwiedzenie chociażby pozostałości po dawnej baszcie katowskiej w Krakowie, Muzeum w Domu Matejki w Krakowie, gdzie znajdują się narzędzia tortur, którymi torturowani byli zbójnicy, miasto Biecz, gdzie znajdowała się słynna szkoła katów, Zamek Komorowskich w Żywcu gdzie znajduję się ekspozycja „Zbójnickie narzędzia tortur”, Muzeum w Liptowskim Mikulaszu.

Aby unaocznić turystom postaci karpackich harnasi powstały zbójnickie rzeźby drewniane. Takie rzeźby można zobaczyć w takich miejscach jak Szczyrk, Węgierska Górka, Wilkowice, Orelc).

Idąc szlakiem można dojść do miejscowości Terchova, w której urodził się Janosik. Stoi tam jego potężny pomnik, a obok niego znajduje się tablica upamiętniająca słynnego zbójnika.

Przemierzając Szlak Zbójników Karpackich np. przez tatry Wysokie można napotkać wiele nazw topograficznych związanych z nieudokumentowaną działalnością zbójników. Są to chociażby: zbójnickie polany, zbójnickie stawy, zbójnickie wychodnie skalne (m.in. Zbójnicka Kopka, Zbójnicka Ławka, Zbójnicki Grzbiet, Zbójnickie Korycisko, Zbójnickie Oko, Zbójnickie Turnie, Zbójnickie Wanty, Zbójnickie Stawy).

Ponadto na szlaku są też miejsca związane z rycerzami raubritterami - którzy już w XV wieku uprawiali zbójnicki proceder. Według autora szlaku – raubritterzy byli protoplastami prawdziwych zbójników. Na szlaku Zbójnickim można po ich działalności zwiedzić kilka miejsc m.in. zamek w Oświęcimiu, ruiny zamku na Wołku, ruiny zamku w Barwałdzie, ruiny zamku na Grojcu, jaskinię Mysiorowa Jama).

Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA" FIRMY LESZEK MŁODZIANOWSKI ZBÓJNICKI SZLAK Sp. z.o.o., a w szczególności prezentowane koncepcje, pomysły i rozwiązania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowią własność autora. Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA"ani żadna z jego części nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.