O projekcie - Zbójnikolandia

As part of our website we use cookies to provide you with services at the highest level, including in a manner tailored to individual needs. Using the site without changing the settings for cookies results in saving them on your device. You can change your cookies' settings at any time. More details in our Cookies policy.

Article Index

ALCHEMIA ZBÓJNICKIEGO SUKCESU (ZBÓJ – PRODUKT PONAD PODZIAŁAMI)

W turystyce XXI wieku można zauważyć, iż coraz więcej osób decydując się na wyjazd poza miejsce zamieszkania przestaje kierować się tzw. regułą „3S”: sea, sand, sun – morze, piasek, słońce, na rzecz reguły „3E”: entertaintment, excitement, education – rozrywka, podniecenie, kształcenie (Kruczek, 2006, s.13).

            Oznacza to, że w ramach spędzania czasu wolnego istotne jest oprócz wypoczynku, poznanie obyczajów, tradycji miejsca odwiedzanego. Turystyka rozwija się w kierunku zdobywania doświadczeń, szerzenia wiedzy na temat otaczającego świata i różnic jakie występują pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Te trendy kulturowe może potwierdzić utworzenie 29 szlaków mających znaczenie dla europejskiej kultury, z czego 3 przebiegają przez terytorium Polski. Naprzeciw trendom jakie narzuca obecna turystyka wychodzi, wpisujący się w turystykę kulturową, Szlak Zbójników Karpackich®, który miejmy nadzieję, stanie się TOP DESTYNACJĄ 2020 roku!

            Ustępujące powoli zainteresowanie turystyką masową oraz produktem trzech „S” na rzecz indywidualnych wyjazdów związanych często z realizacją zainteresowań stwarza dzisiaj wielką szansę miejscowościom i regionom nieznanym jeszcze wśród turystów. Okazuje się, że nie potrzeba wcale morza, jezior ani zabytków w postaci średniowiecznych zamków i kościołów, żeby zwabić do siebie gości. Aby podjąć rywalizację o turystę, wystarczy niekiedy dobry pomysł i skuteczna promocja. Tak jest w przypadku SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®. Coraz więcej regionów i miejscowości dotychczas przez turystów omijanych wychodzi z cienia tych, które dysponują bogatymi walorami przyrodniczymi i wykorzystując lokalną historię, tradycję, folklor, sztukę, rzemiosło ludowe, podejmuje z nimi często skuteczną walkę. Tworząc i promując własne produkty turystyczne, zmieniają swój wizerunek i zachęcają tym samym żądnych „autentyczności” turystów do odwiedzin. Szlak Zbójników Karpackich® bardzo wzbogaca i uatrakcyjnia ofertę turystyczną Karpat. Wykorzystując zbójnickie tradycje region Karpat zmienia swój wizerunek i dzisiaj znany jest już jako kolebka zbójnictwa ludowego. Kultura Karpat naprawdę może inspirować!

            Szlak Zbójników Karpackich® staje się powoli sztandarowym produktem turystycznym regionu karpackiego. Twórca szlaku – Leszek Młodzianowski marzy, aby szlak zdobył sobie uznanie turystów i specjalistów z branży.

            Żeby stał się w pełni komercyjny, musi powstać odpowiednia baza obsługująca turystów. Produkt turystyczny musi żyć. Aby produkt turystyczny spełniał swoją funkcję, musi być dynamiczny, m.in. dzieci muszą być zaangażowane w bezpośrednie uczestnictwo (np. w formie konkursów, zabaw) w jakiejś formule. Konieczne jest też angażowanie lokalnych społeczności we współpracę, przekonanie ludzi, że można na takim zbójnickim produkcie dobrze zarobić.

            Zdaniem Leszka Młodzianowskiego – postać karpackiego zbójnika jest największym niewykorzystanym produktem kulturowym w Europie. Turysta bowiem szuka autentycznej cząstki lokalnej obyczajowości i folkloru, szczególnie w Polsce, która cały czas jest krajem do pewnego stopnia egzotycznym.

            Karpaty stają się kodem kulturowym zdolnym przyciągnąć klientów, gości, turystów, a to za sprawą powstania SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®. Szlak biegnie niejednokrotnie przez tradycyjne obszary wiejskie, parki przyrodnicze, miasta w których znajdują się unikatowe na skale całej Europy zabytki. SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® stawia nacisk na możliwość zdrowego, aktywnego spędzenia czasu, poznanie dziewiczej przyrody, unikatowego dziedzictwa kulturowego, tradycjonalizmu. Turyści przemierzający SZLAK ZBÓJNICKI® będą mogli poznać społeczność lokalną, autentyczność mieszkańców, ich związek z naturą, oraz ich poszanowanie  względem środowiska naturalnego.

            Trzeba bardzo mocno zaznaczyć, że zbójnictwo to niematerialne dziedzictwo kulturowe. I na tym fakcie projekt „Zbójnicki Szlak”® opiera swoje istnienie. Projekt „Zbójnicki Szlakbazuje na zbójnickim micie, który jest bardzo zakorzeniony w karpackich społecznościach. Pamiętajmy, że turystyka kulturowa zyskuje na znaczeniu w całej Europie. Coraz częściej turyści będą poszukiwać czegoś specjalnego, ofert niszowych, a SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® im to zagwarantuje. Nigdy nie wiadomo, kiedy nisza przestanie być niszą i stanie się produktem masowym.

            SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® upamiętnia sławnych karpackich harnasi, zbójników, opryszków, hajdamaków, raubritterów, polowacy i raubsztyców, którzy grasowali na przestrzeni prawie 400 lat w Karpatach.

            SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® jest sieciowym produktem turystycznym, na który składają się produkty modułowe, bazujące na walorach przyrodniczych oraz historycznym i kulturalnym bogactwie regionu karpackiego.  Założeniem szlaku jest wypromowanie markowego produktu turystycznego, który zaistnieje jako płaszczyzna zdolna przyciągnąć i zainspirować turystów do zwiedzania regionu karpackiego. Głównym celem produktu jest wzrost konkurencyjności turystycznej poprzez wykorzystanie potencjału historycznego, etnicznego, kulturowego, turystycznego oraz przyrodniczego obszaru Karpat. Szlak Zbójników Karpackich® oferuje szeroką gamę dóbr i usług, dlatego też produkt skierowany jest do zróżnicowanego grona odbiorców. 

            Miejsca na SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®, których jest na dzień dzisiejszy 1000 zostały przez twórcę szlaku – Leszka Młodzianowskiego specjalnie wyselekcjonowane.

            Z miejscami na szlaku wiążą się legendy albo podania o zbójnikach, miejsca gdzie zakopali swoje skarby (góry, dudławe buki, głazowiska), miejsca gdzie faktycznie zbójnickie skarby znaleziono (polana Student nad Korbielowem), gdzie byli więzieni (zamki, kasztele, lochy), gdzie się ukrywali przed harnikami (jaskinie, wzniesienia, połoniny, szczeliny skalne), miejsca zbójnickich straceń – kaźni zbójeckich (zamki, wzgórza, lochy, np. Zamek Orawski, Zamek Komorowskich w Żywcu, góra Grojec w Żywcu, Makowska Góra w Makowie Podhalańskim).

            Szlak Zbójników Karpackich® przebiega również przez  miejscowości, w których najsłynniejsi harnasie się urodzili i wychowali. Miejsca na szlaku zawsze w jakiś sposób są powiązane ze zbójnikami karpackimi. Są to np. miejsca sakralnych fundacji zbójnickich. Zbójnicy wg legend ludowych fundowali drewniane lub kamienne kapliczki, kościółki (Zawoja, Nowy Targ, Chyżne).

Kilka miejsc na szlaku związanych jest z faktycznymi miejscami biesiadowania zbójników. Są to najczęściej karczmy (Jeleśnia, Sucha Beskidzka).

            Na Szlaku Zbójników Karpackich® jest też wiele miejsc związanych z poetami, sławnymi osobami, artystami, muzykami, etnografami, historykami którzy utrwalili zbójnickie historie w swoich dziełach, kronikach, oblatach, zapiskach, malunkach czy nutach. Artystów tych bardzo intrygowała i fascynowała tematyka zbójnictwa karpackiego (Seweryn Goszczyński, Kazimierz Przerwa Tetmajer, Oskar Kolberg i wielu innych).

            Na szlaku znajdują się również obiekty związane z tragicznymi wydarzeniami, jakimi były morderstwa dokonane przez zbójników np. na urzędnikach dworskich (np. obelisk w Nieledwi koło Jeleśni, zbójnickie krzyże pokutne, obelisk w Koszarawie).

            Ponieważ szlak musi być dynamiczny i żywy na szlaku zostały wyselekcjonowane niektóre pracownie artystyczne, gdzie po dziś dzień wykonywane są np. zbójnickie malunki na szkle (Murzasichle koło Zakopanego), galerie, izby pracy twórczej, izby regionalne w których turyści mogą posłuchać opowieści, legend, kawałów o zbójnikach. Bardzo ważnymi miejscami an szlaku są ekspozycje muzealne (m.in. Kraków, Zakopane, Żywiec, Liptowski Mikulasz) w których najczęściej w działach etnograficznych prezentowane są obrazy na szkle malowane przedstawiające postaci zbójników, sprzęty domowe i ceramiczne przedstawiające harnasi karpackich, zbójnickie gobeliny, starodawne ryciny, zapiski o zbójnikach, zbójnickie kroniki i oblata, regestry złoczyńców, zbójeckie pitwale, narzędzia tortur zbójnickich, ubrania zbójników, ich broń. Aby turysta wczuł się w czasy XVI, XVII, XVIII wieku, czyli czasów największego nasilenia ruchu zbójnickiego na szlaku są też skanseny architektury ludowej (np. Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej).

            Aby turyści mogli też oprócz wrażeń wizualnych mieli też pozytywne wrażenia kulinarne na szlaku zlokalizowanych jest wiele zbój - bacówek. Wg starodawnych przekazów zbójnicy bardzo często zaglądali do szałasów, kolib i bacówek pasterskich. Zajadali się jagnięciną, serami owczymi i pili żyntycę. Turyści i w naszych czasach mają taką okazję.

            Na Szlaku Zbójnickim® są również i cmentarze (m.in. Pęksów Brzyzek w Zakopanem, Nowy Cmentarz w Zakopanem,  cmentarz komunalny w Cieszynie, cmentarz w Żywcu, cmentarz Łyczakowski).

Na Pęksowym Brzyzku pochowany jest Sabała – słynny podhalański gawędziarz, który za młodu „za buczki wyskakiwał” (był zbójnikiem i polowacem). Na tym samym cmentarzu pochowanych jest szereg artystów związanych z tematyką zbójnictwa karpackiego. Są to m.in. Stanisław Witkiewicz, Kazimierz Przerwa Tetmajer, Tytus Chałubiński, Helena Roy Kozłowska.

            Na Szlaku Zbójników Karpackich® można też oglądać pamiątkowe tablice. Jedna z nich znajduje się w hallu ratusza w Żywcu. Upamiętnia wspaniałego wójta i kronikarza miasta Żywiec ANDRZEJA KOMONIECKIEGO. Napisał on Chronografię czyli Dziejopis Żywiecki, dzięki któremu wiemy jakie były zbójnickie historie w Beskidach. To na podstawie m.in. jego zapisków autor SZLAKU ZBÓJNIKÓW® obrał za stolicę zbójnictwa karpackiego – Żywiec oraz dawne góry śląsko – żywieckie (czyli dzisiejszy Beskid Śląski i Żywiecki).

            Szlak upamiętnia również miejsca które zbójnicy zrabowali (plebania w Zawoi, kościół w Łętowni, dwory szlacheckie, karczmy, kasztele, miasta – np. Żywiec.

            Na Zbójnickim Szlaku® znajdują się też strategiczne przełęcze, trakty którymi wędrowali „na zbój” karpaccy harnasie wraz ze swoimi watahami zbójeckimi (Tabakowy Chodnik, Zbójnicki Chodnik). Zbójnicy przemieszczali się starodawnymi traktami handlowymi, tam gdzie można było napaść na karawanę kupiecką z cennymi towarami (np. trakt Cesarski na Żywiecczyźnie).

            Na Szlaku Zbójników Karpackich® są też miejsca związane z kręceniem filmów o tematyce zbójnickiej (np. Janosik, - Prawdziwa Historia Agnieszki Holland i Kasi Adamik, Janosik Jerzego Passendorfa, kilka części słowackiego Janosika). Miejsca związane z kręceniem scen do filmów o Janosiku – najsławniejszym zbójniku to m.in. Przełom rzeki Białki, Sądecki Park Etnograficzny, Dolina Chochołowska).

            Na Szlaku Zbójników Karpackich® znajdują się również zbójnickie twierdze, w których zbójnicy byli przetrzymywani (m.in. zamek w Wiśniczu, Orawski Podzamok, Zamek Komorowskich w Żywcu, Zamek Kasper Suski w Suchej Beskidzkiej).

            Przemierzając Szlak Zbójników® można trafić do miejsc związanych z katami, którzy w bardzo brutalny sposób uśmiercali zbójników. Proceder zbójnicki w dawnych czasach był bardzo surowo karany. Polecamy odwiedzenie chociażby pozostałości po dawnej baszcie katowskiej w Krakowie, Muzeum w Domu Matejki w Krakowie, gdzie znajdują się narzędzia tortur, którymi torturowani byli zbójnicy, miasto Biecz, gdzie znajdowała się słynna szkoła katów, Zamek Komorowskich w Żywcu gdzie znajduję się ekspozycja „Zbójnickie narzędzia tortur”, Muzeum w Liptowskim Mikulaszu.

            Aby unaocznić turystom postaci karpackich harnasi powstały zbójnickie rzeźby drewniane. Takie rzeźby można zobaczyć w takich miejscach jak Szczyrk, Węgierska Górka, Wilkowice, Orelc). Idąc szlakiem można dojść do miejscowości Terchova, w której urodził się Janosik. Stoi tam jego potężny pomnik, a obok niego znajduje się tablica upamiętniająca słynnego zbójnika.

            Przemierzając Szlak Zbójników Karpackich® np. przez tatry Wysokie można napotkać wiele nazw topograficznych związanych z nieudokumentowaną działalnością zbójników. Są to chociażby: zbójnickie polany, zbójnickie stawy, zbójnickie wychodnie skalne (m.in. Zbójnicka Kopka, Zbójnicka Ławka, Zbójnicki Grzbiet, Zbójnickie Korycisko, Zbójnickie Oko, Zbójnickie Turnie, Zbójnickie Wanty, Zbójnickie Stawy).

            Ponadto na szlaku są też miejsca związane z rycerzami raubritterami - którzy już w XV wieku uprawiali zbójnicki proceder. Według autora szlaku – raubritterzy byli protoplastami prawdziwych zbójników. Na Szlaku Zbójnickim® można po ich działalności zwiedzić kilka miejsc m.in. zamek w Oświęcimiu, ruiny zamku na Wołku, ruiny zamku w Barwałdzie, ruiny zamku na Grojcu, jaskinię Mysiorowa Jama).

            Zwiedzając zbójnickie miejsca rozsiane po 6 krajach zlokalizowanych na mitycznym łuku Karpat można natrafić również an miejsca, gdzie według legend sławni harnasie (Janosik, Ondraszek) pobierali nauki. Są to m.in. kolegium Pijarów w Podolińcu na Słowacji, kolegium pijarów w miejscowości Pribor w Czechach.

            Na szlaku są również kościoły w których co po niektórzy przyszli zbójnicy byli ochrzczeni. Takim przykładem może być parafia Dobra koło Frydka Mistka w Czechach, gdzie ochrzczono przyszłego słynnego zbójnika z Beskidu Śląsko – Morawskiego – Ondraszka.

            Idąc Zbójnickim Szlakiem® można trafić do miast, gdzie dawnymi czasy odbywały się huczne jarmarki, na których to zbójnicy zaopatrywali się w niezbędne produkty (np. naczynia, proch strzelniczy itp.). Taki słynny jarmark na który wg legend przychodził sam Janosik odbywał się w Bańskiej Bystrzycy na Słowacji.

            Bardzo wiele miejsc na szlaku związanych jest z artystami, którzy krzewili tematykę zbójnicką (są to ich muzea, domy rodzinne, miejsca gdzie są pochowani. Wymienić należy chociażby Muzeum Karola Szymanowskiego w Zakopanem. Karol Szymanowski stworzył słynną operę Harnasie. Balet "HARNASIE" Szymanowskiego ma prostą fabułę - to historia góralskiej dziewczyny siłą wydanej za mąż za bogatego gazdę i uprowadzonej w czasie wesela przez jej ukochanego harnasia. Kolejnym takim miejscem jest miejsce po rodzinnym domu Stanisława Vincenza – Homera Huculszczyzny, który w swojej wspaniałej książce „Na wysokiej połoninie” utrwalił dzieje karpackich opryszków.

            Koordynacja i tworzenie produktów ponadregionalnych nie jest łatwe. Nie łatwo porozumieć się odnośnie organizowania turystyki wewnątrz jednego województwa, co dopiero w 6 krajach zlokalizowanych na łuku Karpat przez które biegnie SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®.

            Produkt tworzony przez wiele podmiotów, jak w przypadku SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® przypomina skomplikowany mechanizm, który bez odpowiedniej koordynacji nie będzie właściwie funkcjonował. Dobre zarządzanie jest kluczem do sukcesu i szansą na rozwój regionalny oparty na turystyce. Nie jest to łatwe, ponieważ trzeba pogodzić interesy wielu podmiotów. Dla turysty granice administracyjne nie są istotne. Współdziałanie to podstawa dobrego pomysłu na produkt turystyczny. Potrzebny jest również dobry lobbing danej inicjatywy. W projekcie ® już zdecydowano, która jednostka będzie zarządzać i koordynować działania promocyjne i podpisywać umowy podwykonawcze w zakresie zbójnickiego produktu turystycznego.

            Wiadomo, że aby produkt był dobrze zarządzany, trzeba wybrać jedną instytucję trzymającą pieczę nad całością. Założenie sobie konkretnych zadań do realizacji, określenie targetu produktu, szukanie nowych źródeł finansowania to zaledwie kilka istotnych przedsięwzięć przybliżających do sukcesu.  Bardzo istotne jest również budowanie partnerskich relacji wśród podmiotów biorących udział w tworzeniu produktu. Można je umacniać poprzez poszanowanie wzajemnych interesów i wspólne wypracowywanie pomysłów. 

Równie istotnym elementem zarządzania jest dobra promocja. Partnerstwo wielopodmiotowe umożliwia wspólne wystawianie się na imprezach targowych i kupowanie większych  powierzchni wystawowych z dobrze sytuowanymi stoiskami zwracającymi uwagę potencjalnych klientów.

            Niedocenioną formą promocji krajowych produktów turystycznych wciąż pozostają imprezy typu study tour. Dlatego też projekt ®uwzględnia tą formę promocji i zakłada organizowanie licznych study tourów po SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®.

            Wśród zarządzających produktami turystycznymi niewielka jest świadomość, że z branżą powinno się współpracować, przygotować atrakcyjną ofertę cenową i dać się poznać. Dzięki takim imprezom organizatorzy turystyki mają możliwość oceny, z jakim klientem można przyjechać w dane miejsce.

            Produkty turystyczne takie jak SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® tworzone ponad podziałami, nie tylko tymi administracyjnymi, mogą stanowić przyszłość turystyki w Karpatach.  W myśl zasady „duży może więcej” łatwiej im się wyróżnić. Nie można również zapominać, że partnerstwo ułatwia aplikowanie o środki unijne w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych i programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.   

            Szlak Zbójników Karpackich® obecnie zalicza się do wirtualnych szlaków turystyczno-kulturowych ze względu na brak oznaczenia w terenie. Za prawdopodobną datę stworzenia oznaczeń przynajmniej części szlaku autor przyjmuje rok 2020 (Program operacyjny INTERREG Polska – Słowacja, Polska – Czechy).

            Szlak ma zasięg międzynarodowy, jest to tematyczny, pieszo-samochodowy turystyczny szlak, który obejmuje obiekty antropogeniczne oraz przyrodnicze posiadające związek z kulturalnym dziedzictwem karpackiego regionu. 

            Produkt liniowy, którym jest SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH przebiega przez 4 województwa w Polsce (śląskie, małopolskie, podkarpackie i świętokrzyskie) a na dodatek ma charakter międzynarodowy, transgraniczny. 

            Aby szlak żył i uzyskał status materialny konieczne jest m.in.: oznakowanie go w terenie, utworzenie usług skoncentrowanych wokół tematu oraz poparcie władz samorządowych.

            O produkcie będziemy mogli mówić wówczas, jeżeli turysta będzie mógł swobodnie podróżować łukiem Karpat jednym dobrze oznakowanym i bezpiecznym szlakiem, na którym będzie mógł bez większego problemu znaleźć nocleg. Potrzebne są do tego konsekwentne działania regionów. Tworzenie i promocja szlaków odbywa się w Polsce najczęściej w ramach granic samorządów, podczas gdy stworzenie i promocja dobrego produktu wymaga często współpracy wielu regionów w kilku krajach.  Na Szlak Zbójników Karpackich® wyjdą wg autora szlaku osoby ceniące urlop blisko natury, z jednocześnie dobrze wyważoną komponentą kulturową.

            Szlak Zbójników Karpackich® jako nowy, markowy produkt turystyczny, który istnieje póki co tylko wirtualnie www.zbojnickiszlak.pl jest obecnie na etapie komercjalizacji oraz przekształcania w status szlaku materialnego. W prace nad szlakiem zaangażowany jest Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie www.cotg.pttk.pl , który jest partnerem strategicznym projektu ZBÓJNICKI SZLAK®. Szlak ma pokazać dziedzictwo kulturowe Karpat, którego elementem jest występowanie na terenie tego regionu zbójnictwa. Nietypowa turystyka to świetny pomysł na promowanie regionu karpackiego.

            Projekt ZBÓJNICKI SZLAK® zakłada, że za kilka lat nie będzie już nieznanych kierunków. Zniknie egzotyka, gdyż za niedługo każdy zakątek ziemi będzie już zanany, sfotografowany i opisany. Zamiast ekscytować się czymś nowym, turyści nastawiać się będą na głębsze ich poznanie, wnikanie w lokalny nastrój, doświadczenia duchowe. Wzrośnie zainteresowanie innymi kulturami, zwyczajami, sztuką.

            Spora grupa klientów będzie nastawiona na bardziej ekstremalne przygody, poszukiwanie nowych doświadczeń, odkrywanie siebie. Wszystkie te wartości SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® posiada. Aby wyjaśnić istotę szlaku kulturowego należy posłużyć się definicją: „szlak kulturowy to szlak tematyczny, posiadający jako swój punkt ogniskujący walor kulturowy lub element dziedzictwa kulturowego, przy czym kluczową rolę odgrywają w nim atrakcje o charakterze kulturowym” (Puczko, T.Ratz, 2007, s.133). Bazując na podanej definicji oraz na rozumianym szeroko pojęciu kultury, A. Mikos v. Rohrscheidt podjął próbę kategoryzacji szlaków turystycznych, które posiadają charakter kulturowy (2008, s.291-311), nazywając je wszystkie „szlakami turystyczno – kulturowymi” (2008, s.292).

            W 1987 roku ustanowiony został tytuł „Europejskich Szlaków Kulturowych” przyznawany przez Radę Europy. Do tej pory na liście Europejskich Szlaków Kulturowych znalazły się:

  • Dziedzictwo Andaluzji,
  • Szlak Języka Kastylijskiego,
  • Hanza,
  • Szlak Parków i Ogrodów,
  • Szlak Wikingów i Normanów,
  • Via Francigena,
  • Szlak św. Marcina z Tours,
  • Szlaki Dziedzictwa Żydowskiego,
  • Szlak Cluny,
  • Szlak Drzew Oliwnych,
  • Via Regia,
  • Transromanica,
  • Trasa Schickhardta,
  • Szlak Wenzel i Vauban,
  • Żelazny Szlak Pierenejów,
  • Środkowoeuropejski Szlak Żelaznej Kolei,
  • Szlak Don Quixota,
  • Droga św. Michała,
  • Szlaki Fenickie,
  • Szlaki Dziedzictwa Migracji,
  • Via Carolingia,
  • Szlak IterVitis,
  • Szlak Cysterski,
  • Szlak Europejskich Cmentarzy,
  • Szlak Prehistorycznego Malarstwa Jaskiniowego,
  • Szlak Dziedzictwa Termalnego i Miast Uzdrowiskowych,
  • Droga św. Olafa.

Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA" FIRMY LESZEK MŁODZIANOWSKI ZBÓJNICKI SZLAK Sp. z.o.o., a w szczególności prezentowane koncepcje, pomysły i rozwiązania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowią własność autora. Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA"ani żadna z jego części nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.