O projekcie - Zbójnikolandia

As part of our website we use cookies to provide you with services at the highest level, including in a manner tailored to individual needs. Using the site without changing the settings for cookies results in saving them on your device. You can change your cookies' settings at any time. More details in our Cookies policy.

Article Index

           Jeśli chodzi o drewniane i woskowe figury zbójników w parku tematycznym „Zbójnikolandia” to będzie można zapoznać się m.in. z historiami sześciu największych zbójników grasującym na Mitycznym Łuku Karpat przez który przebiega SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®. Te rzeźby będą najbardziej widoczne i podświetlone.

  1. rzeźba hetmana Józefa Baczyńskiego  zwanego Skawickim (Polska)
  2. rzeźba hetmana Juraja Janosika (Słowacja)
  3. rzeźba hetmana Andrzeja Fucimana (Ondraszka) - Republika czeska
  4. rzeźba opryszka Oleksego Dobosza (Ukraina)
  5. rzeźba hajduka Pintea Viteazula (Rumunia)
  6. rzeźba rozbójnika Sandora Rozsa (Węgry)

            W parku tematycznym Zbójnikolandia® będzie można podziwiać też inne zbój – figury.

  • śląscy raubritterzy (Katarzyna Skrzyńska herbu Łabędź, Czarny Krzysztof, Karol Sobczak, Walery Dyngas, Karol Pistulka, Wincenty Eliasz)
  • zbójnicy z Beskidów(Martyn Portasz zwany Dzigosik, Sebastian Bury, Jerzy Fiedor zwany Proćpokiem, zbójnik Targosz, zbójnik Siarka, zbójnik Maciej Hajdys, zbójnik Janek Kulik, zbójnik Sawka, zbójnik Tomasz Masny)
  • zbójnicy z Podhala, Tatr i Spisza (Jan Krzeptowski Sabała, Wojtek Mateja, polowac Szymon Tatar, Wojtek Gał, Wojtek Marduła, zbójnik Gałajda)
  • zbójnicy świętokrzyscy (Zbój Kak, Zbój Madej, Zbój Zakuta, Zbój Barbara, Zbój Szydło)
  • zbójnicy słowaccy (Juraj Janosik, Fedor Hlavaty, zbójnik Ilczyk, zbójnik Jakub Surovec, Michał Vdowec, Tomasz Uhorczik)
  • zbójnicy wschodniokarpaccy – opryszki, hajdamacy (Hnat Bajurak, opryszek Kandrulczuk, Dmytro Wasyluk, opryszek Hołowacz, Iwan Ketrar)
  • inni zbójnicy (Roobin Hood, Rinaldo Rinaldini, rozbójnik Galanto, Robert Roy Macgregor, Szisza Pisza)

            Jednym z najważniejszych pytań jest to, gdzie może powstać park tematyczny „Zbójnikolandia”® Z racji tego, że SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® liczy sobie obecnie około 1000 miejsc związanych ze zbójnictwem karpackim zlokalizowanych w 6 krajach, a najwięcej – bo około 450 jest ich zlokalizowanych w Małopolsce - rozsądnym było by umiejscowić park tematyczny Zbójnikolandia® w Małopolsce. 

            Jak dowodzą najnowsze dane opublikowane przez małopolski Urząd Marszałkowski, region jest jednym z najczęściej odwiedzanych w Polsce. Od wielu lat utrzymuje się tendencja wzrostowa wśród gości przyjeżdżających do Małopolski. Główne cele odwiedzin województwa to wypoczynek i zwiedzanie zabytków. Prawie 11 milionów odwiedzających, z czego prawie 9 mln stanowią turyści nocujący w regionie, to jeszcze nie szczyt możliwości województwa. Turyści doceniają piękno regionu i zostawiają w jego kasie coraz więcej pieniędzy. Niedawno było to, aż 5 miliardów złotych.

            Okolice wielkich aglomeracji, czyli połowa dystansu między Krakowem a Katowicami wydawały by się strategicznym usytuowaniem nowego unikatowego parku tematycznego. Aglomeracja Krakowa oraz Śląska to teren bardzo gęsto zaludniony przez prawie 8 mln mieszkańców. Dodatkowo bliskość dwóch lotnisk, dobre połączenie komunikacyjne pomiędzy tymi dwoma aglomeracjami stwarza wspaniałe warunki do powstania nowego parku rozrywki.

            Z drugiej jednak strony, wg badań przeprowadzonych na studentach AWF w Krakowie regionem, który ma najsilniejsze - choć naukowo nieuzasadnione - związki ze zbójnictwem karpackim jest Podhale i Spisz (okolice Zakopanego i Białki Tatrzańskiej, Jurgowa).

            Serce twórcy projektu – Leszka Młodzianowskiego chciało by, aby taki park powstał na Żywiecczyźnie, którą ukochał sobie najbardziej.

Zbójnikolandia powstanie po przeanalizowaniu trendów jakie zastosowały takie parki tematyczne jak: m.in. Park Miniatur Warmii i Mazur w Gierłoży, Park Miniatur w Inwałdzie, Centrum Słowian i Wikingów w Wolinie, Miasteczko Westernowe pod Grudziądzem „Kansas City”, Dinozatorland, Bałtów, miasteczko galicyjskie w Nowym Sączu. Pod uwagę wzięta będzie również Tatralandia w Liptowskim Mikulaszu.

            W turystyce jest miejsce na wszystko, zwłaszcza na produkty, które są oryginalne, unikatowe. Krainy tematyczne i kompleks hotelowo – gastronomiczny mają przyciągnąć rodziny z dziećmi.  W Polsce dominują firmy sezonowe, lunaparki objazdowe. Jeśli stałe, to miasteczka tematyczne, np. kowbojskie albo pirackie. Nie ma jednak produktu w stylu retro - zbójnickim. Wielkie, całoroczne centra rozrywki nie mają w Polsce racji bytu.

            W zbójnickiej osadzie prowadzone by były pokazy i nauka dawnych rzemiosł. Zwiedzający mogli by obserwować pracę rzemieślników ubranych w historyczne stroje, jak też samodzielnie wykonać dany przedmiot związany z szeroko pojętą góralszczyzną i zbójnictwem karpackim.

            W parku Zbójnikolandia® odbywały by się zbójnickie warsztaty kulinarne, strzelanie z kuszy i łuku, przejażdżka bryczką i inscenizowane napady zbójnickie. Po parku „Zbójnikolandia” będą przechadzać się postaci ze zbójnickich legend, wiedźmy, zielarki, pustelnicy, diabły, utopki i inne zjawy wszelakiej maści.

Celem projektu „Szlak Zbójników Karpackich”® jest zbudowanie produktu turystycznego na skalę europejską, który nie tylko przyczynił by się do promocji regionu karpackiego, ale także wzmocnił by rozwój współpracy międzynarodowej i udział kultury w procesie integracji europejskiej. Dzięki temu pomysłowi może powstać zbójnicka osada, która przyciągnie do Polski wielu gości z zagranicy. Jest to produkt nietuzinkowy, ponieważ taki zbój – skansen to nie jest zwykła atrakcja turystyczna. Jest to coś wyjątkowego, co stanowi także o wyjątkowości całego karpackiego regionu.

4

 Aby powstał pełnowymiarowy – prawdziwy produkt zbójnicki jakim będzie park tematyczny „Zbójnikolandia”® autor projektu w aktywny sposób zdobywa informacje związane z legendami zbójnickimi, historią, dziedzictwem przyrodniczym i kulturowym regionu Karpat,  przeszukuje archiwa, biblioteki, dociera do ciekawych eksponatów, starodruków, okazów przyrody, rozmawia z najstarszymi przedstawicielami społeczności karpackiej, aby wydobyć jak najwięcej informacji dotyczącej zjawiska zbójnictwa karpackiego. Park tematyczny „Zbójnikolandia”® ma być prawdziwy, autentyczny, ma odzwierciedlać czasy największego nasilenia zbójnictwa w Karpatach, czyli wiek XVI, XVII i XVIII. Te działania wytworzyły niesamowite poczucie realnego wpływu na to, w jakim kierunku rozwinie się turystyka w regionie karpackim.

Jest jeszcze jeden ważny aspekt projektu.To postawy jakie buduje w naszej młodzieży: otwartość na nowości, czy chęć zgłębiania wiedzy o swoim regionie. Młodzi ludzie odkrywają tym samym niezwykłe przestrzenie, w których żyją, zwracając uwagę na, często z pozoru zupełnie zwyczajne, codziennie mijane miejsca, a związane z fenomenem zbójnictwa karpackiego.

Źródło: Leszek Młodzianowski, ZBÓJNICKIE GROUP www.zbojnickie.pl


 

SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH I PARK TEMATYCZNO - ROZRYWKOWY „ZBÓJNIKOLANDIA”®

            Zbójnictwo karpackie było i jest nadal tematem zainteresowania badaczy różnych dziedzin. Na jego temat powstało wiele prac naukowych i utworów literackich. Mit zbójnicki, oparty na micie bohaterskim, wolności i poczuciu niezależności, stał się ważnym wątkiem folkloru. Takim pozytywnym bohaterem, owianym wieloma legendami, był m.in. Janosik, buntownik przestrzegający zbójnickich reguł.

            Powiązanie wiedzy o dawnym zbójnictwie z miejscami w Karpatach, które wiążą się z działalnością zbójników, legendami, wierzeniami i opowieściami o nich, może być interesującym wątkiem karpackich podróży śladami zbójników i sprzyjać rozwojowi transgranicznej turystyki. W oparciu o tę przesłankę powstał „Szlak Zbójników Karpackich”®, którego koordynatorem jest Fundacja „Zbójnicki Szlak”, z siedzibą w Żywcu. „Szlak Zbójników Karpackich”® o długości 4 500 km przebiega przez „Mityczny Łuk Karpat”  i opiera się na historii zbójnictwa i na folklorze zbójnickim sześciu krajów zlokalizowanych na łuku Karpat. Prowadzi on przez Polskę, Słowację, Czechy, Ukrainę, Rumunię i Węgry. Jest sieciowym produktem turystycznym, mającym rozproszoną strukturę złożoną z opartych o mit zbójnicki miejsc, atrakcji, obiektów, a także punktów obsługi. Projekt szlaku zawiera elementy turystyki poznawczej, wypoczynkowej, kwalifikowanej (piesza, przygodowa, tramping, backpaking, trekking, survival, turystyka ekstremalna, rowerowa, speleologiczna, jeździecka), turystyki kulturowej i literackiej (dawne podania, legendy, baśnie i mity o zbójnikach itp.)[1].

            5 W ramach tego projektu są gromadzone i udostępniane na stronie internetowej „Zbójnickiego Szlaku”® wiadomości o zbójnictwie, takie jak np. wykaz ponad trzystu hersztów zbójnickich na łuku Karpat, legendy zbójnickie, teksty zbójnickich przyśpiewek, ciekawostki o zbójnikach, unikatowe przepisy kulinarne z dawnych czasów, opisy miejsc związanych ze zbójnikami i wiele innych, w tym także materiały ilustracyjne[2].

            Obecnie popularne jest budowanie różnego rodzaju wiosek tematycznych, które obok aspektów kulturowych i społecznych mogą być alternatywnym źródłem dochodu dla mieszkańców[3]. W ramach projektu „Szlak Zbójników Karpackich”®, planowane jest stworzenie parku rozrywkowo-tematycznego „Zbójnikolandia”®[4], w obrębie którego powstanie m.in. wioska zbójnicka – żywy skansen ze zbójnikami. Jednym z celów projektu „Szlak Zbójników Karpackich”® jest zbudowanie produktu turystycznego na skalę europejską, który nie tylko przyczyniłby się do promocji regionu karpackiego, ale także wzmocniłby rozwój współpracy międzynarodowej na łuku Karpat. „Zbójnikolandia”® będzie produktem nawiązującym do Miasteczka Galicyjskiego w Nowym Sączu[5] oraz do jednego z największych skansenów w Europie – skansenu w Rożnowie pod Radhostem w Czechach (Valašské muzeum v přírodě v Rožnově pod Radhoštěm[6]. Koncepcja i przygotowany projekt parku tematycznego „Zbójnikolandia”® oparte są na bogatej literaturze i źródłach dotyczących zbójnictwa karpackiego, ale także na poszukiwaniach niepublikowanych materiałów źródłowych, legend i opowieści zbójnickich, informacji związanych z historią, dziedzictwem przyrodniczym i kulturowym regionu Karpat, także na docieraniu do ciekawych eksponatów, starodruków, okazów przyrody i rozmowach z najstarszymi przedstawicielami społeczności karpackiej.

            Rozważane są różne lokalizacje nowego parku tematycznego (Żywiecczyzna, Podhale, Spisz w okolicach Jurgowa, okolice Zatoru lub Inwałdu, Mała Fatra i Liptów na Słowacji). Panuje powszechne przekonanie, że kolebką zbójnictwa jest Podhale, co zawdzięczmy wielkiej literaturze i sztuce okresu Młodej Polski, gdy literaci i artyści zafascynowali się kulturą i folklorem podhalańskim, w tym również zjawiskiem zbójnictwa. Warto jednak dodać, że Janosik nigdy na Podhalu nie przebywał.

            Z racji tego, że Szlak Zbójników Karpackich® liczy obecnie już około 1000 miejsc związanych ze zbójnictwem karpackim, zlokalizowanych w 6 krajach, a najwięcej – bo około 450 jest ich zlokalizowanych w Małopolsce – uzasadnione jest umiejscowienie parku tematycznego „Zbójnikolandia”® na terenie Małopolski.

            Przypomnijmy, że Żywiecczyzna pomimo tego, że znajduje się w województwie śląskim, geograficznie przynależy do małopolski. W dawnych Beskidach Śląsko-Żywieckich ruch ten był najintensywniejszy, stąd Żywiecczyzna może być uznawana za stolicę zbójnictwa karpackiego[7]. Dobrą lokalizacją parku na Żywiecczyźnie byłyby okolice góry Grojec (612 m n.p.m.) w widłach Soły i Koszarawy, okolice Kamesznicy w Beskidzie Żywieckim, okolice Zwardonia czy Korbielowa lub teren przygraniczny pomiędzy Beskidem Żywieckim a Małą Fatrą – „Janosikową Krainą”. W Terchovej urodził się najsłynniejszy zbójnik karpacki – Juraj Janosik. Tereny Beskidu Żywieckiego, jak i Małej Fatry jednoznacznie kojarzą się z działalnością burs zbójnickich w XVI–XVIII wieku. Bursy są też nazywane „kompaniami" „kupami zbójnickimi", i „towarzystwami”.

Gromady zbójników miały strukturę opartą na wzorach wojskowych. Liczyły od kilku do kilkudziesięciu osób. Ich członkowie byli na całe życie związani przysięgą[8].

  6

Park tematyczny „Zbójnikolandia”® ma odzwierciedlać czasy największego nasilenia zbójnictwa w Karpatach, czyli wieki XVI–XVIII. Budowa zbójnickiego parku tematycznego daje poczucie realnego wpływu na to, w jakim kierunku może rozwijać się  turystyka w regionie karpackim. Jest jeszcze jeden ważny aspekt projektu: to postawy młodzieży wobec wiedzy o swoim regionie. Młodzi ludzie będą mogli odkrywać niezwykłe przestrzenie, w których żyją, zwracając uwagę na, często z pozoru zupełnie zwyczajne, codziennie mijane miejsca, a związane z fenomenem zbójnictwa karpackiego. Krainy tematyczne i kompleks hotelowo-gastronomiczny mogą przyciągnąć rodziny z dziećmi.  Co ciekawe park tematyczno-rozrywkowy „Zbójnikolandia” ® byłby parkiem całorocznym, a nie sezonowym jak to jest w wielu innych wypadkach.

            Do stworzenia wizualizacji parku tematyczno-rozrywkowego „Zbójnikolandia”® zostało wykorzystanych około 250 legend zbójnickich, opryszkowskich i hajdamackich. Na terenie krainy tematycznej, obejmującym około 20 hektarów, projektowane są m.in. elementy krajobrazu opisywane w zbójnickich legendach i opowieściach, jak zbójnickie drzewa (np. „Dęby Janosika”, zbójnickie jodły, smreki i jawory, grusze w których schowane są zbójnickie skarby), zbójnickie tabakowe chodniki, cieki wodne (w tym miejscu można będzie przeskoczyć przez tzw. „Janosikowy Skok”), Zbójnicka Puszcza, Janosikowe głazy, Zaklęte Jeziorko, po którym pływałaby złota kaczka, pasterskie szałasy, zbójnicka polana i zbójnicki skarb pilnowany przez skamieniałego zbójnika ze skamieniałym wilkiem, i wiele innych.

           

            Na terenie Parku będzie można spotkać postaci ze zbójnickich podań, legend i opowieści: hyrnych zbójników, junaków, kłusowników, polowacy, dworskich, bandurów/pandurów, grafów, baronów, chłopów, parobków, łapacy zbójników, rajtarów, hajduków, smolaków, harników i węgierskich huzarów, a także postaci ze świata wierzeń ludowych: wiły, utopki, strzygi, złe karły, wilkołaki, diabły, upiory, płanetniki, dziwożony, wiedźmy. W zbójnickiej osadzie planuje się pokazy i naukę dawnych rzemiosł, zbójnickie warsztaty kulinarne, rzut ciupagą, strzelanie z kuszy i łuku, przejażdżki  bryczką i inscenizowane napady zbójnickie, szukanie zbójnickiego skarbu, czy zbójecki tor przeszkód z ruchomymi mostami i szereg innych atrakcji. W koncepcji „Muzeum Zbójnictwa Karpackiego” przewidziano wiele magicznych eksponatów z legend o zbójnikach, m.in. samorodne złóbcoki, 7 włosów Janosika, ciupażki, rąbanice, zaczarowane kierpce Janosika, wałaszkę i pas Janosika, niewidzialną koszulę Janosika.

            Przewidziany jest też „Zbójnicki Szlak Edukacyjny”, na którym uczestnicy poznają życie najsławniejszych zbójników karpackich, w tym sześciu największych harnasi grasujących na „Mitycznym Łuku Karpat”: hetmana Józefa Baczyńskiego zwanego Skawickim (Polska), hetmana Juraja Janosika z Terchowej (Słowacja), hetmana Andrzeja Fucimana (Ondráš Šebesta) czyli Ondraszka z Janowic koło Frydku (Czechy), opryszka Ołeksa Dowbusza (Aleksy Dobosz) z Pokucia (Ukraina), hajduka Pintea Viteazula (Rumunia), rozbójnika Sandora Rozsa (Węgry).

            W różnych regionach karpackich zjawisko zbójnictwa nosi różne nazwy. W Karpatach Zachodnich, (po stronie polskiej i słowackiej) nazywane jest „zbójnictwem”, termin „opryszkostwo” używany jest w odniesieniu do Karpat Wschodnich, czyli do góralszczyzny ruskiej, natomiast „hajductwo” dotyczy Karpat Południowych (tereny dzisiejszej Rumunii). Niekiedy używane są też inne terminy, na przykład „beskidnictwo" dla Beskidów czy „bieszczadnictwo" dla Bieszczad.

            W parku tematycznym „Zbójnikolandia”® znajdą się także figury innych znanych zbójników działających na łuku karpackim, m.in.: zbójnicy z Beskidów (Martyn Portasz zwany Dzigosik, Sebastian (Sobek) Bury i Jerzy Fiedor zwany Proćpokiem – z Żywiecczyzny, zbójnik Targosz, zbójnik Siarka, zbójnik Maciej Hajdys, zbójnik Janek Kulik, zbójnik Sawka, zbójnik Tomasz Masny); zbójnicy z Podhala, Tatr i Spisza (Jan Krzeptowski Sabała, Wojtek Mateja, Szymon Tatar, Wojtek Gał, Wojtek Marduła, zbójnik Gałajda).

            Przewidziane są też takie obiekty jak zbójnicka karczma, rynek, targ, ratusz, katownia, pręgierz i klatka hańby, zbójnicki młyn przy potoku, zbójnicka kapliczka itp. oraz punkty usługowo-reklamowe i informacyjne. Nad projektem „Szlak Zbójników Karpackich”® objęły patronat m.in. dwie krakowskie uczelnie: Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha oraz Uniwersytet Ekonomiczny. Na temat projektu  powstało już kilka prac magisterskich, m.in. Natalii Walo, „Szlak Zbójników Karpackich – od pomysłu do produktu”, napisana pod kierunkiem dra Zygmunta Kruczka w Zakładzie Geografii Turystyki AWF w Krakowie. Z racji objęcia przez te uczelnie patronatu nad projektem „Szlak Zbójników Karpackich”®, w ścisłej współpracy z autorem projektu – Leszkiem Młodzianowskim, badane są różne zbójnickie zagadnienia.

            W grudniu 2010 r. został przeprowadzony sondaż wśród studentów krakowskiej AWF, zawierający pięć pytań otwartych. Badania objęły niemal 90-osobową grupę. Celem badań było m.in. sprawdzenie co zdaniem respondentów powinno znaleźć się w parku rozrywkowo - tematycznym „Zbójnikolandia”®. Badani wskazali, że parku należy stworzyć centrum rekreacji, z którego oferty mogła by skorzystać osoba z każdej grupy wiekowej. Spośród przedstawionych propozycji najbardziej oczekiwanymi elementami parku okazały się inscenizacje, scenki przedstawiające codzienne życie zbójników, dalej karczma ze zbójnickimi daniami oraz wioska wraz z postaciami zbójników w charakterystycznych dla nich strojach i z przedmiotami codziennego użytku. Na podstawie tych badań oraz pomysłów twórcy koncepcji Parku stworzono projekt, który uwzględnia wskazane przez studentów atrakcje. Ten unikatowy i oryginalny park rozrywki został objęty ochroną Urzędu Patentowego. Pozostaje żywić nadzieję, że uda się go zrealizować.

Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA" FIRMY LESZEK MŁODZIANOWSKI ZBÓJNICKI SZLAK Sp. z.o.o., a w szczególności prezentowane koncepcje, pomysły i rozwiązania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowią własność autora. Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA"ani żadna z jego części nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.