O projekcie - Zbójnikolandia

As part of our website we use cookies to provide you with services at the highest level, including in a manner tailored to individual needs. Using the site without changing the settings for cookies results in saving them on your device. You can change your cookies' settings at any time. More details in our Cookies policy.

Article Index

There is no translation available.

Projekt nowego parku tematycznego w Polsce "Zbjnikolandia"® 

GDZIE POWSTANIE PARK TEMATYCZNO – ROZRYWKOWY ZBÓJNIKOLANDIA®?

Na temat projektu „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH”® powstało już kilka prac magisterskich, a kolejne powstają. Świadczy to o ogromnej atrakcyjności tematu zbójnictwa karpackiego. Projekt „Zbójnicki Szlak”® zakłada aktywne włączanie się społeczności młodych kreatywnych ludzi do prowadzenia badań naukowych nad zjawiskiem zbójnictwa. Projekt „ZBÓJNICKI SZLAK”® zakłada powstanie ZBÓJNICKIEGO TOWARZYSTWA NAUKOWEGO zrzeszającego Wyższe Uczelnie na terenie 4 woj. w Polsce (śląskiego, małopolskiego, świętokrzyskiego i podkarpackiego). W planach jest również pozyskanie kadry naukowej z Wyższych Uczelni z krajów, przez które SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH przechodzi (Czechy, Słowacja, Węgry, Ukraina i Rumunia). Póki co najbardziej aktywna w tym zakresie jest Małopolska z Krakowem na czele. Nad projektem SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® objęły patronat dwie prestiżowe Uczelnie w Krakowie. Są to Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie oraz Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie. Projekt „Zbójnicki Szlak”® zakłada nawiązanie ścisłej współpracy z kilkunastoma innymi uczelniami już w najbliższym czasie. Z racji objęcia przez te uczelnie patronatu nad projektem „Szlak Zbójników Karpackich”® powstają bardzo ciekawe publikacje, w  których w ścisłej współpracy z autorem projektu – Leszkiem Młodzianowskim – badane są różne zbójnickie zagadnienia. Ostatnią bardzo ciekawą pracę magisterską napisała absolwentka AWF w Krakowie - Natalia Walo. Była to praca napisana pod kierunkiem dr Zygmunta Kruczka w Zakładzie Geografii Turystyki pt.” Szlak Zbójników Karpackich – od pomysłu do produktu”.

           W pracy tej uwzględniono badania marketingowe wśród studentów krakowskiego AWF związane z powstaniem nowego parku tematycznego ZBÓJNIKOLANDII®. Ten unikatowy i oryginalny park rozrywki wchodzi w skład objętego ochroną Urzędu Patentowego projektu „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH”® (Świadectwa Patentowe w załączniku, nr 230460, 224216, 225344). Ponadto nowy park tematyczny „ZBÓJNIKOLANDIA” jest zarejestrowany w Urzędzie Patentowym w Madrycie w kategorii: Plany topograficzne, Registered 25/07/2016, No 003318922-0001. Obecnie trwają poszukiwania sponsora strategicznego, który dysponował by kapitałem około 70 mln PLN. Na tyle bowiem wyceniono projekt powstania nowego parku tematyczno – rozrywkowego.

BADANIA WŚRÓD STUDENTÓW AKADEMII WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KRAKOWIE

           Nad Szlakiem Zbójników Karpackich sprawują patronat dwie krakowskie uczelnie wyższe: Uniwersytet Ekonomiczny oraz Akademia Wychowania Fizycznego. W grudniu 2010 roku został przeprowadzony sondaż wśród studentów krakowskiej akademii. Badania objęły niemal 90-osobową grupę, celem było m.in. sprawdzenie co ich zdaniem powinno znaleźć się w parku rozrywkowo-tematycznym „Zbójnikolandia”®. Na całą sondę składało się pięć pytań otwartych. Odpowiedzi nie udzieliły cztery osoby.

          Wykres 1. Struktura respondentów według płci

1

Źródło: opracowanie własne

 

Wykres 2. Miejsce zamieszkania respondentów

2

Źródło: Opracowanie własne

            Wśród respondentów znalazły się 64 kobiety (72%) oraz 25 mężczyzn (28%). Jako miejsce swojego zamieszkania 22% badanych zaznaczyło wariant „duże miasto”, 16% „średnie miasto”, 29% „małe miasto”, natomiast odpowiedź „wieś” wybrało 33% badanych.

            Wykres 4. Odpowiedzi- pytanie drugie

3

Źródło: opracowanie własne

            Do hasła „centrum rekreacji”, stanowiącego 15% wszystkich odpowiedzi, zaklasyfikowano najczęściej wymieniane atrakcje: „rzut ciupagą” (5 razy), „park linowy” (4 razy), „nauka gwary” (3 razy); „tor przeszkód”, „strzelanie do tarczy z łuku” (po 2 razy każda). Pojedynczo zostały wymienione: „przejażdżka na koniach”, „ przepychanie wozu”, „kolejka górska”, „zabawy zbójnickie”, „wspinaczka”, „kąpiel w balii”, „seans filmu”, „możliwość wysłuchania legend zbójnickich” oraz „rozrywki dla każdej grupy wiekowej”.

           W grupie „przedmioty” (10% wszystkich odpowiedzi) znajdują się rzeczy, jakie według studentów powinny znaleźć się w parku: „toporki”, „łuki”, „kusze”, „młotki”, „siekierki”, „stare wozy”, „rękodzieła”, „wytwory regionalne”. „Tradycyjny strój” oraz „inscenizacje” przedstawiające sceny z życia zbójników stanowią po 9% odpowiedzi. Następnym, najczęściej wymienianym elementem parku zbójnickiego jest „karczma” (8% odpowiedzi), w której podawane byłyby tradycyjne potrawy. Dalej, 6% odpowiedzi stanowi wioska zbójnicka” (chaty, przedstawiony styl życia zbójników oraz ich kultura) oraz „postacie” – te najbardziej charakterystyczne, przedstawione w formie figur woskowych. Ostatnią, licznie wymienianą atrakcją była inscenizacja „napadu zbójnickiego” (także, takiego, którym celem mieli być turyści).

           Do grupy „inne” zostały zaliczone odpowiedzi:

  • „taniec zbójnicki” (zarówno przedstawienie tańca jak i możliwość jego nauki), „gadżety” (pamiątki, zestaw „mały zbójnik”) - po 5 % odpowiedzi,
  • „narzędzia tortur” oraz „jaskinia zbójnicka” – po 4% odpowiedzi,
  • po 3% odpowiedzi uzyskały odpowiedzi „ognisko” (wraz z gotowaniem zupy, pieczeniem ziemniaków) i „ciupaga”,
  • „zwierzęta” (konie, owce) oraz „zdjęcia przedstawiające zbójników” stanowią po 2% odpowiedzi, natomiast „monety” (z wizerunkiem zbójnika) oraz „przedstawienie miejsc gdzie działali, mieszkali zbójnicy” w formie makiet, po 1% wszystkich odpowiedzi,
  • jednokrotnie zostały wymienione: „muzyka”, „przewodnik przebrany za zbójnika” oraz „wytłumaczenie, dlaczego zbójnicy wybrali taki styl życia”.

Podsumowując przeprowadzone badania można stwierdzić, iż wizja parku rozrywkowo-tematycznego według respondentów zakłada stworzenie w nim centrum rekreacji, z którego oferty mogła by skorzystać osoba z każdej grupy wiekowej (nie tylko atrakcje dla dzieci). Ponadto chętnie widziane byłyby inscenizacje, scenki przedstawiające codzienne życie zbójników (jak mieszkali, jak napadali na kupców, jak dzielili łupy itp.). Ważnym, wymienionym elementem parku była także karczma, gdzie podawano by zbójnickie dania oraz wioska wraz z postaciami zbójników w charakterystycznych dla nich strojach oraz z przedmiotami codziennego użytku. Na podstawie tych badań oraz pomysłów twórcy koncepcji parku tematycznego „ZBÓJNIKOLANDIA”® – Leszka Młodzianowskiego stworzono projekt, który ma uwzględniać następujące atrakcje. 

PARK ROZRYWKOWO TEMATYCZNY „ZBÓJNIKOLANDIA” TEREN OK. 15 – 20 HA z możliwością rozbudowy do 40 ha.

mapa zbojnikolandii poprawna

Fot. Projekt nowego parku tematycznego: Zbójnikolandia”.

WYKAZ OBIEKTÓW W PARKU TEMATYCZNYM:

  • MUZEUM ZBÓJNICTWA
  • KARCZMA I HOTEL „JANOSIKOWY DWÓR”
  • SIEDZIBA PROJEKTU „ZBÓJNICKI SZLAK” ORAZ STOWARZYSZENIA „KARPACKI GAZDA”
  • SIEDZIBA BIURA PODRÓZY – KARPACKIEGO TOUROPERATORA – „ZBÓJNICKI TRAVEL” , ZBÓJNICKIEJ GRUPY REKONSTRUKCYJNEJ „JANOSIKOWA DRUŻYNA” ORAZ ZBÓJNICKIEGO TOWARZYSTWA NAUKOWEGO
  • ZBÓJ – CHATA (MIEJSCE WARSZTATÓW ETNOGRAFICZNYCH DLA DZIECI I MŁODZIEŻY)
  • POMNIK ROZBÓJNIKA RUMCAJSA
  • ZBÓJ - PLAC ZABAW DLA DZIECI
  • SCENA POD WYSTĘPY GWIAZD ESTRADY
  • WIATY, STOŁY, PARASOLE - ONDRASZKOWY OGRÓDEK LETNI I ZIMOWY
  • ZBÓJ – TABLICE INFORMACYJNE
  • TABLICA Z MAPĄ SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH
  • BACÓWKA, SZAŁAS, KOLIBA, SADYBA ZBÓJNICKA
  • OWCZARNIA
  • ZBÓJNICKA WIOSKA / OSADA
  • ZBÓJNICKIE SUKIENNICE ZE SKLEPAMI
  • ZBÓJNICKA PIWNICA / JASKINIA/ PIECZARA / ZBÓJNICKIE LOCHY
  • GALERIA ZBÓJNICKICH MALUNKÓW NA SZKLE
  • MIEJSCE NA OGNISKO / ZBÓJNICKĄ WATRĘ
  • ZBÓJNICKIE ŚCIEŻKI
  • PRĘGIERZ / KLATKA SPRAWIEDLIWOŚCI / SZUBIENICA Z HAKIEM
  • STUDNIA PROĆPOKA
  • PARK MINIATUR (OKOŁO 20 NAJCIEKAWSZYCH OBIEKTÓW W MINIATURZE ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA SZLAKU: KOŚCIÓŁEK, KAPLICZKA, OBELISK, ZAMEK ITP.)
  • MIEJSCE UKRYCIA ZBÓJNICKIEGO SKARBU
  • BUKOWA I JAWOROWA ALEJA (NASADZENIA Z BUKA I JAWORA)
  • BOX DLA SPONSORÓW
  • CHLEBOWA CHATA
  • ZBÓJ KINO
  • ZBÓJNICKA BASZTA
  • IZBA REGIONALNA Z EKSPOZYCJĄ ZBÓJNICKICH INSTRUMENTÓW LUDOWYCH
  • MIEJSCE NA NAPADY ZBÓJNICKIE
  • ZBÓJNICKI ZAMEK / KASZTEL
  • ZBÓJNICKA IZBA TORTUR / SALA TORTUR
  • ZBÓJNICKIE DYBY
  • ZBÓJNICKIE JEZIORKO I SIKLAWA (SZTUCZNY WODOSPAD)
  • DZWONNICA ZBÓJNICKA
  • MOGIŁA ZBÓJNIKA
  • ALEJA ZBÓJNICKICH FIGUR WOSKOWYCH (OKOŁO 30 FIGUR NAJSŁAWNIEJSZYCH ZBÓJNIKÓW KARPACKICH) WRAZ Z TABLICAMI INFORMACYJNYMI
  • OKOŁO 25 POMNIKÓW ZBÓJNIKÓW (DREWNIANYCH NA OK. 3, 5 METRA), W TYM JEDEN METALOWY – PODŚWIETLANY. POMNIKI M.IN. POLOWACA, ZBÓJNIKA, TOŁHAJA, RAUBRITTERA, HAJDAMAKI, OPRYSZKA
  • STANOWISKO DO BICIA ZBÓJNICKIEJ MONETY
  • ZBÓJNICKIE MEDALMATY (OKOŁO 5 SZT.) ZEWNĘTRZNE + ZBÓJNICKIE FOTOBUDKI (10 szt.)
  • ZBÓJ KIOSKI Z ULOTKAMI, FOLDERAMI, MAPAMI SZLAKU
  • ZBÓJ – POLANA
  • ZBÓJNICKIE SKAŁY (SZTUCZNE)
  • ZBÓJ TABLICE NA PAMIĄTKOWE ZDJĘCIA
  • ZBÓJ – TRON MAGICZNY
  • ZBÓJNICKA GALERIA SZTUKI
  • ZIELARNIA
  • MIEJSCE POD BRYCZKI
  • ZAGRODA Z KONIAMI – STAJNIA
  • IZBA POŚWIĘCONA ANDRZEJOWI KOMONIECKIEMU I INNYM ZBÓJNICKIM KRONIKARZOM
  • GALERIA ZBÓJNICKICH STROJÓW I REPLIK BRONI ZBÓJNICKIEJ
  • ZBÓJ WYBIEG – MIEJSCE NA POKAZY ZBÓJNICKIEJ MODY
  • WĄSKOTORÓWKA OBJEŻDŻAJĄCA CAŁY PARK DOOKOŁA
  • ŚCIANA HOŁDU
  • ZBÓJNICKI TOR PRZESZKÓD
  • JANOSIKOWY PARK LINOWY
  • ŚCIANA DO WSPINACZKI
  • MIEJSCE NA RZUT CIUPAGĄ, STRZELANIE DO TARCZY Z ŁUKU
  • WC
  • PUNKT INFORMACJI TURYSTYCZNEJ

           Jeśli chodzi o drewniane i woskowe figury zbójników w parku tematycznym „Zbójnikolandia” to będzie można zapoznać się m.in. z historiami sześciu największych zbójników grasującym na Mitycznym Łuku Karpat przez który przebiega SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®. Te rzeźby będą najbardziej widoczne i podświetlone.

  1. rzeźba hetmana Józefa Baczyńskiego  zwanego Skawickim (Polska)
  2. rzeźba hetmana Juraja Janosika (Słowacja)
  3. rzeźba hetmana Andrzeja Fucimana (Ondraszka) - Republika czeska
  4. rzeźba opryszka Oleksego Dobosza (Ukraina)
  5. rzeźba hajduka Pintea Viteazula (Rumunia)
  6. rzeźba rozbójnika Sandora Rozsa (Węgry)

            W parku tematycznym Zbójnikolandia® będzie można podziwiać też inne zbój – figury.

  • śląscy raubritterzy (Katarzyna Skrzyńska herbu Łabędź, Czarny Krzysztof, Karol Sobczak, Walery Dyngas, Karol Pistulka, Wincenty Eliasz)
  • zbójnicy z Beskidów(Martyn Portasz zwany Dzigosik, Sebastian Bury, Jerzy Fiedor zwany Proćpokiem, zbójnik Targosz, zbójnik Siarka, zbójnik Maciej Hajdys, zbójnik Janek Kulik, zbójnik Sawka, zbójnik Tomasz Masny)
  • zbójnicy z Podhala, Tatr i Spisza (Jan Krzeptowski Sabała, Wojtek Mateja, polowac Szymon Tatar, Wojtek Gał, Wojtek Marduła, zbójnik Gałajda)
  • zbójnicy świętokrzyscy (Zbój Kak, Zbój Madej, Zbój Zakuta, Zbój Barbara, Zbój Szydło)
  • zbójnicy słowaccy (Juraj Janosik, Fedor Hlavaty, zbójnik Ilczyk, zbójnik Jakub Surovec, Michał Vdowec, Tomasz Uhorczik)
  • zbójnicy wschodniokarpaccy – opryszki, hajdamacy (Hnat Bajurak, opryszek Kandrulczuk, Dmytro Wasyluk, opryszek Hołowacz, Iwan Ketrar)
  • inni zbójnicy (Roobin Hood, Rinaldo Rinaldini, rozbójnik Galanto, Robert Roy Macgregor, Szisza Pisza)

            Jednym z najważniejszych pytań jest to, gdzie może powstać park tematyczny „Zbójnikolandia”® Z racji tego, że SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® liczy sobie obecnie około 1000 miejsc związanych ze zbójnictwem karpackim zlokalizowanych w 6 krajach, a najwięcej – bo około 450 jest ich zlokalizowanych w Małopolsce - rozsądnym było by umiejscowić park tematyczny Zbójnikolandia® w Małopolsce. 

            Jak dowodzą najnowsze dane opublikowane przez małopolski Urząd Marszałkowski, region jest jednym z najczęściej odwiedzanych w Polsce. Od wielu lat utrzymuje się tendencja wzrostowa wśród gości przyjeżdżających do Małopolski. Główne cele odwiedzin województwa to wypoczynek i zwiedzanie zabytków. Prawie 11 milionów odwiedzających, z czego prawie 9 mln stanowią turyści nocujący w regionie, to jeszcze nie szczyt możliwości województwa. Turyści doceniają piękno regionu i zostawiają w jego kasie coraz więcej pieniędzy. Niedawno było to, aż 5 miliardów złotych.

            Okolice wielkich aglomeracji, czyli połowa dystansu między Krakowem a Katowicami wydawały by się strategicznym usytuowaniem nowego unikatowego parku tematycznego. Aglomeracja Krakowa oraz Śląska to teren bardzo gęsto zaludniony przez prawie 8 mln mieszkańców. Dodatkowo bliskość dwóch lotnisk, dobre połączenie komunikacyjne pomiędzy tymi dwoma aglomeracjami stwarza wspaniałe warunki do powstania nowego parku rozrywki.

            Z drugiej jednak strony, wg badań przeprowadzonych na studentach AWF w Krakowie regionem, który ma najsilniejsze - choć naukowo nieuzasadnione - związki ze zbójnictwem karpackim jest Podhale i Spisz (okolice Zakopanego i Białki Tatrzańskiej, Jurgowa).

            Serce twórcy projektu – Leszka Młodzianowskiego chciało by, aby taki park powstał na Żywiecczyźnie, którą ukochał sobie najbardziej.

Zbójnikolandia powstanie po przeanalizowaniu trendów jakie zastosowały takie parki tematyczne jak: m.in. Park Miniatur Warmii i Mazur w Gierłoży, Park Miniatur w Inwałdzie, Centrum Słowian i Wikingów w Wolinie, Miasteczko Westernowe pod Grudziądzem „Kansas City”, Dinozatorland, Bałtów, miasteczko galicyjskie w Nowym Sączu. Pod uwagę wzięta będzie również Tatralandia w Liptowskim Mikulaszu.

            W turystyce jest miejsce na wszystko, zwłaszcza na produkty, które są oryginalne, unikatowe. Krainy tematyczne i kompleks hotelowo – gastronomiczny mają przyciągnąć rodziny z dziećmi.  W Polsce dominują firmy sezonowe, lunaparki objazdowe. Jeśli stałe, to miasteczka tematyczne, np. kowbojskie albo pirackie. Nie ma jednak produktu w stylu retro - zbójnickim. Wielkie, całoroczne centra rozrywki nie mają w Polsce racji bytu.

            W zbójnickiej osadzie prowadzone by były pokazy i nauka dawnych rzemiosł. Zwiedzający mogli by obserwować pracę rzemieślników ubranych w historyczne stroje, jak też samodzielnie wykonać dany przedmiot związany z szeroko pojętą góralszczyzną i zbójnictwem karpackim.

            W parku Zbójnikolandia® odbywały by się zbójnickie warsztaty kulinarne, strzelanie z kuszy i łuku, przejażdżka bryczką i inscenizowane napady zbójnickie. Po parku „Zbójnikolandia” będą przechadzać się postaci ze zbójnickich legend, wiedźmy, zielarki, pustelnicy, diabły, utopki i inne zjawy wszelakiej maści.

Celem projektu „Szlak Zbójników Karpackich”® jest zbudowanie produktu turystycznego na skalę europejską, który nie tylko przyczynił by się do promocji regionu karpackiego, ale także wzmocnił by rozwój współpracy międzynarodowej i udział kultury w procesie integracji europejskiej. Dzięki temu pomysłowi może powstać zbójnicka osada, która przyciągnie do Polski wielu gości z zagranicy. Jest to produkt nietuzinkowy, ponieważ taki zbój – skansen to nie jest zwykła atrakcja turystyczna. Jest to coś wyjątkowego, co stanowi także o wyjątkowości całego karpackiego regionu.

4

 Aby powstał pełnowymiarowy – prawdziwy produkt zbójnicki jakim będzie park tematyczny „Zbójnikolandia”® autor projektu w aktywny sposób zdobywa informacje związane z legendami zbójnickimi, historią, dziedzictwem przyrodniczym i kulturowym regionu Karpat,  przeszukuje archiwa, biblioteki, dociera do ciekawych eksponatów, starodruków, okazów przyrody, rozmawia z najstarszymi przedstawicielami społeczności karpackiej, aby wydobyć jak najwięcej informacji dotyczącej zjawiska zbójnictwa karpackiego. Park tematyczny „Zbójnikolandia”® ma być prawdziwy, autentyczny, ma odzwierciedlać czasy największego nasilenia zbójnictwa w Karpatach, czyli wiek XVI, XVII i XVIII. Te działania wytworzyły niesamowite poczucie realnego wpływu na to, w jakim kierunku rozwinie się turystyka w regionie karpackim.

Jest jeszcze jeden ważny aspekt projektu.To postawy jakie buduje w naszej młodzieży: otwartość na nowości, czy chęć zgłębiania wiedzy o swoim regionie. Młodzi ludzie odkrywają tym samym niezwykłe przestrzenie, w których żyją, zwracając uwagę na, często z pozoru zupełnie zwyczajne, codziennie mijane miejsca, a związane z fenomenem zbójnictwa karpackiego.

Źródło: Leszek Młodzianowski, ZBÓJNICKIE GROUP www.zbojnickie.pl


 

SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH I PARK TEMATYCZNO - ROZRYWKOWY „ZBÓJNIKOLANDIA”®

            Zbójnictwo karpackie było i jest nadal tematem zainteresowania badaczy różnych dziedzin. Na jego temat powstało wiele prac naukowych i utworów literackich. Mit zbójnicki, oparty na micie bohaterskim, wolności i poczuciu niezależności, stał się ważnym wątkiem folkloru. Takim pozytywnym bohaterem, owianym wieloma legendami, był m.in. Janosik, buntownik przestrzegający zbójnickich reguł.

            Powiązanie wiedzy o dawnym zbójnictwie z miejscami w Karpatach, które wiążą się z działalnością zbójników, legendami, wierzeniami i opowieściami o nich, może być interesującym wątkiem karpackich podróży śladami zbójników i sprzyjać rozwojowi transgranicznej turystyki. W oparciu o tę przesłankę powstał „Szlak Zbójników Karpackich”®, którego koordynatorem jest Fundacja „Zbójnicki Szlak”, z siedzibą w Żywcu. „Szlak Zbójników Karpackich”® o długości 4 500 km przebiega przez „Mityczny Łuk Karpat”  i opiera się na historii zbójnictwa i na folklorze zbójnickim sześciu krajów zlokalizowanych na łuku Karpat. Prowadzi on przez Polskę, Słowację, Czechy, Ukrainę, Rumunię i Węgry. Jest sieciowym produktem turystycznym, mającym rozproszoną strukturę złożoną z opartych o mit zbójnicki miejsc, atrakcji, obiektów, a także punktów obsługi. Projekt szlaku zawiera elementy turystyki poznawczej, wypoczynkowej, kwalifikowanej (piesza, przygodowa, tramping, backpaking, trekking, survival, turystyka ekstremalna, rowerowa, speleologiczna, jeździecka), turystyki kulturowej i literackiej (dawne podania, legendy, baśnie i mity o zbójnikach itp.)[1].

            5 W ramach tego projektu są gromadzone i udostępniane na stronie internetowej „Zbójnickiego Szlaku”® wiadomości o zbójnictwie, takie jak np. wykaz ponad trzystu hersztów zbójnickich na łuku Karpat, legendy zbójnickie, teksty zbójnickich przyśpiewek, ciekawostki o zbójnikach, unikatowe przepisy kulinarne z dawnych czasów, opisy miejsc związanych ze zbójnikami i wiele innych, w tym także materiały ilustracyjne[2].

            Obecnie popularne jest budowanie różnego rodzaju wiosek tematycznych, które obok aspektów kulturowych i społecznych mogą być alternatywnym źródłem dochodu dla mieszkańców[3]. W ramach projektu „Szlak Zbójników Karpackich”®, planowane jest stworzenie parku rozrywkowo-tematycznego „Zbójnikolandia”®[4], w obrębie którego powstanie m.in. wioska zbójnicka – żywy skansen ze zbójnikami. Jednym z celów projektu „Szlak Zbójników Karpackich”® jest zbudowanie produktu turystycznego na skalę europejską, który nie tylko przyczyniłby się do promocji regionu karpackiego, ale także wzmocniłby rozwój współpracy międzynarodowej na łuku Karpat. „Zbójnikolandia”® będzie produktem nawiązującym do Miasteczka Galicyjskiego w Nowym Sączu[5] oraz do jednego z największych skansenów w Europie – skansenu w Rożnowie pod Radhostem w Czechach (Valašské muzeum v přírodě v Rožnově pod Radhoštěm[6]. Koncepcja i przygotowany projekt parku tematycznego „Zbójnikolandia”® oparte są na bogatej literaturze i źródłach dotyczących zbójnictwa karpackiego, ale także na poszukiwaniach niepublikowanych materiałów źródłowych, legend i opowieści zbójnickich, informacji związanych z historią, dziedzictwem przyrodniczym i kulturowym regionu Karpat, także na docieraniu do ciekawych eksponatów, starodruków, okazów przyrody i rozmowach z najstarszymi przedstawicielami społeczności karpackiej.

            Rozważane są różne lokalizacje nowego parku tematycznego (Żywiecczyzna, Podhale, Spisz w okolicach Jurgowa, okolice Zatoru lub Inwałdu, Mała Fatra i Liptów na Słowacji). Panuje powszechne przekonanie, że kolebką zbójnictwa jest Podhale, co zawdzięczmy wielkiej literaturze i sztuce okresu Młodej Polski, gdy literaci i artyści zafascynowali się kulturą i folklorem podhalańskim, w tym również zjawiskiem zbójnictwa. Warto jednak dodać, że Janosik nigdy na Podhalu nie przebywał.

            Z racji tego, że Szlak Zbójników Karpackich® liczy obecnie już około 1000 miejsc związanych ze zbójnictwem karpackim, zlokalizowanych w 6 krajach, a najwięcej – bo około 450 jest ich zlokalizowanych w Małopolsce – uzasadnione jest umiejscowienie parku tematycznego „Zbójnikolandia”® na terenie Małopolski.

            Przypomnijmy, że Żywiecczyzna pomimo tego, że znajduje się w województwie śląskim, geograficznie przynależy do małopolski. W dawnych Beskidach Śląsko-Żywieckich ruch ten był najintensywniejszy, stąd Żywiecczyzna może być uznawana za stolicę zbójnictwa karpackiego[7]. Dobrą lokalizacją parku na Żywiecczyźnie byłyby okolice góry Grojec (612 m n.p.m.) w widłach Soły i Koszarawy, okolice Kamesznicy w Beskidzie Żywieckim, okolice Zwardonia czy Korbielowa lub teren przygraniczny pomiędzy Beskidem Żywieckim a Małą Fatrą – „Janosikową Krainą”. W Terchovej urodził się najsłynniejszy zbójnik karpacki – Juraj Janosik. Tereny Beskidu Żywieckiego, jak i Małej Fatry jednoznacznie kojarzą się z działalnością burs zbójnickich w XVI–XVIII wieku. Bursy są też nazywane „kompaniami" „kupami zbójnickimi", i „towarzystwami”.

Gromady zbójników miały strukturę opartą na wzorach wojskowych. Liczyły od kilku do kilkudziesięciu osób. Ich członkowie byli na całe życie związani przysięgą[8].

  6

Park tematyczny „Zbójnikolandia”® ma odzwierciedlać czasy największego nasilenia zbójnictwa w Karpatach, czyli wieki XVI–XVIII. Budowa zbójnickiego parku tematycznego daje poczucie realnego wpływu na to, w jakim kierunku może rozwijać się  turystyka w regionie karpackim. Jest jeszcze jeden ważny aspekt projektu: to postawy młodzieży wobec wiedzy o swoim regionie. Młodzi ludzie będą mogli odkrywać niezwykłe przestrzenie, w których żyją, zwracając uwagę na, często z pozoru zupełnie zwyczajne, codziennie mijane miejsca, a związane z fenomenem zbójnictwa karpackiego. Krainy tematyczne i kompleks hotelowo-gastronomiczny mogą przyciągnąć rodziny z dziećmi.  Co ciekawe park tematyczno-rozrywkowy „Zbójnikolandia” ® byłby parkiem całorocznym, a nie sezonowym jak to jest w wielu innych wypadkach.

            Do stworzenia wizualizacji parku tematyczno-rozrywkowego „Zbójnikolandia”® zostało wykorzystanych około 250 legend zbójnickich, opryszkowskich i hajdamackich. Na terenie krainy tematycznej, obejmującym około 20 hektarów, projektowane są m.in. elementy krajobrazu opisywane w zbójnickich legendach i opowieściach, jak zbójnickie drzewa (np. „Dęby Janosika”, zbójnickie jodły, smreki i jawory, grusze w których schowane są zbójnickie skarby), zbójnickie tabakowe chodniki, cieki wodne (w tym miejscu można będzie przeskoczyć przez tzw. „Janosikowy Skok”), Zbójnicka Puszcza, Janosikowe głazy, Zaklęte Jeziorko, po którym pływałaby złota kaczka, pasterskie szałasy, zbójnicka polana i zbójnicki skarb pilnowany przez skamieniałego zbójnika ze skamieniałym wilkiem, i wiele innych.

           

            Na terenie Parku będzie można spotkać postaci ze zbójnickich podań, legend i opowieści: hyrnych zbójników, junaków, kłusowników, polowacy, dworskich, bandurów/pandurów, grafów, baronów, chłopów, parobków, łapacy zbójników, rajtarów, hajduków, smolaków, harników i węgierskich huzarów, a także postaci ze świata wierzeń ludowych: wiły, utopki, strzygi, złe karły, wilkołaki, diabły, upiory, płanetniki, dziwożony, wiedźmy. W zbójnickiej osadzie planuje się pokazy i naukę dawnych rzemiosł, zbójnickie warsztaty kulinarne, rzut ciupagą, strzelanie z kuszy i łuku, przejażdżki  bryczką i inscenizowane napady zbójnickie, szukanie zbójnickiego skarbu, czy zbójecki tor przeszkód z ruchomymi mostami i szereg innych atrakcji. W koncepcji „Muzeum Zbójnictwa Karpackiego” przewidziano wiele magicznych eksponatów z legend o zbójnikach, m.in. samorodne złóbcoki, 7 włosów Janosika, ciupażki, rąbanice, zaczarowane kierpce Janosika, wałaszkę i pas Janosika, niewidzialną koszulę Janosika.

            Przewidziany jest też „Zbójnicki Szlak Edukacyjny”, na którym uczestnicy poznają życie najsławniejszych zbójników karpackich, w tym sześciu największych harnasi grasujących na „Mitycznym Łuku Karpat”: hetmana Józefa Baczyńskiego zwanego Skawickim (Polska), hetmana Juraja Janosika z Terchowej (Słowacja), hetmana Andrzeja Fucimana (Ondráš Šebesta) czyli Ondraszka z Janowic koło Frydku (Czechy), opryszka Ołeksa Dowbusza (Aleksy Dobosz) z Pokucia (Ukraina), hajduka Pintea Viteazula (Rumunia), rozbójnika Sandora Rozsa (Węgry).

            W różnych regionach karpackich zjawisko zbójnictwa nosi różne nazwy. W Karpatach Zachodnich, (po stronie polskiej i słowackiej) nazywane jest „zbójnictwem”, termin „opryszkostwo” używany jest w odniesieniu do Karpat Wschodnich, czyli do góralszczyzny ruskiej, natomiast „hajductwo” dotyczy Karpat Południowych (tereny dzisiejszej Rumunii). Niekiedy używane są też inne terminy, na przykład „beskidnictwo" dla Beskidów czy „bieszczadnictwo" dla Bieszczad.

            W parku tematycznym „Zbójnikolandia”® znajdą się także figury innych znanych zbójników działających na łuku karpackim, m.in.: zbójnicy z Beskidów (Martyn Portasz zwany Dzigosik, Sebastian (Sobek) Bury i Jerzy Fiedor zwany Proćpokiem – z Żywiecczyzny, zbójnik Targosz, zbójnik Siarka, zbójnik Maciej Hajdys, zbójnik Janek Kulik, zbójnik Sawka, zbójnik Tomasz Masny); zbójnicy z Podhala, Tatr i Spisza (Jan Krzeptowski Sabała, Wojtek Mateja, Szymon Tatar, Wojtek Gał, Wojtek Marduła, zbójnik Gałajda).

            Przewidziane są też takie obiekty jak zbójnicka karczma, rynek, targ, ratusz, katownia, pręgierz i klatka hańby, zbójnicki młyn przy potoku, zbójnicka kapliczka itp. oraz punkty usługowo-reklamowe i informacyjne. Nad projektem „Szlak Zbójników Karpackich”® objęły patronat m.in. dwie krakowskie uczelnie: Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha oraz Uniwersytet Ekonomiczny. Na temat projektu  powstało już kilka prac magisterskich, m.in. Natalii Walo, „Szlak Zbójników Karpackich – od pomysłu do produktu”, napisana pod kierunkiem dra Zygmunta Kruczka w Zakładzie Geografii Turystyki AWF w Krakowie. Z racji objęcia przez te uczelnie patronatu nad projektem „Szlak Zbójników Karpackich”®, w ścisłej współpracy z autorem projektu – Leszkiem Młodzianowskim, badane są różne zbójnickie zagadnienia.

            W grudniu 2010 r. został przeprowadzony sondaż wśród studentów krakowskiej AWF, zawierający pięć pytań otwartych. Badania objęły niemal 90-osobową grupę. Celem badań było m.in. sprawdzenie co zdaniem respondentów powinno znaleźć się w parku rozrywkowo - tematycznym „Zbójnikolandia”®. Badani wskazali, że parku należy stworzyć centrum rekreacji, z którego oferty mogła by skorzystać osoba z każdej grupy wiekowej. Spośród przedstawionych propozycji najbardziej oczekiwanymi elementami parku okazały się inscenizacje, scenki przedstawiające codzienne życie zbójników, dalej karczma ze zbójnickimi daniami oraz wioska wraz z postaciami zbójników w charakterystycznych dla nich strojach i z przedmiotami codziennego użytku. Na podstawie tych badań oraz pomysłów twórcy koncepcji Parku stworzono projekt, który uwzględnia wskazane przez studentów atrakcje. Ten unikatowy i oryginalny park rozrywki został objęty ochroną Urzędu Patentowego. Pozostaje żywić nadzieję, że uda się go zrealizować.


ALCHEMIA ZBÓJNICKIEGO SUKCESU (ZBÓJ – PRODUKT PONAD PODZIAŁAMI)

W turystyce XXI wieku można zauważyć, iż coraz więcej osób decydując się na wyjazd poza miejsce zamieszkania przestaje kierować się tzw. regułą „3S”: sea, sand, sun – morze, piasek, słońce, na rzecz reguły „3E”: entertaintment, excitement, education – rozrywka, podniecenie, kształcenie (Kruczek, 2006, s.13).

            Oznacza to, że w ramach spędzania czasu wolnego istotne jest oprócz wypoczynku, poznanie obyczajów, tradycji miejsca odwiedzanego. Turystyka rozwija się w kierunku zdobywania doświadczeń, szerzenia wiedzy na temat otaczającego świata i różnic jakie występują pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Te trendy kulturowe może potwierdzić utworzenie 29 szlaków mających znaczenie dla europejskiej kultury, z czego 3 przebiegają przez terytorium Polski. Naprzeciw trendom jakie narzuca obecna turystyka wychodzi, wpisujący się w turystykę kulturową, Szlak Zbójników Karpackich®, który miejmy nadzieję, stanie się TOP DESTYNACJĄ 2020 roku!

            Ustępujące powoli zainteresowanie turystyką masową oraz produktem trzech „S” na rzecz indywidualnych wyjazdów związanych często z realizacją zainteresowań stwarza dzisiaj wielką szansę miejscowościom i regionom nieznanym jeszcze wśród turystów. Okazuje się, że nie potrzeba wcale morza, jezior ani zabytków w postaci średniowiecznych zamków i kościołów, żeby zwabić do siebie gości. Aby podjąć rywalizację o turystę, wystarczy niekiedy dobry pomysł i skuteczna promocja. Tak jest w przypadku SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®. Coraz więcej regionów i miejscowości dotychczas przez turystów omijanych wychodzi z cienia tych, które dysponują bogatymi walorami przyrodniczymi i wykorzystując lokalną historię, tradycję, folklor, sztukę, rzemiosło ludowe, podejmuje z nimi często skuteczną walkę. Tworząc i promując własne produkty turystyczne, zmieniają swój wizerunek i zachęcają tym samym żądnych „autentyczności” turystów do odwiedzin. Szlak Zbójników Karpackich® bardzo wzbogaca i uatrakcyjnia ofertę turystyczną Karpat. Wykorzystując zbójnickie tradycje region Karpat zmienia swój wizerunek i dzisiaj znany jest już jako kolebka zbójnictwa ludowego. Kultura Karpat naprawdę może inspirować!

            Szlak Zbójników Karpackich® staje się powoli sztandarowym produktem turystycznym regionu karpackiego. Twórca szlaku – Leszek Młodzianowski marzy, aby szlak zdobył sobie uznanie turystów i specjalistów z branży.

            Żeby stał się w pełni komercyjny, musi powstać odpowiednia baza obsługująca turystów. Produkt turystyczny musi żyć. Aby produkt turystyczny spełniał swoją funkcję, musi być dynamiczny, m.in. dzieci muszą być zaangażowane w bezpośrednie uczestnictwo (np. w formie konkursów, zabaw) w jakiejś formule. Konieczne jest też angażowanie lokalnych społeczności we współpracę, przekonanie ludzi, że można na takim zbójnickim produkcie dobrze zarobić.

            Zdaniem Leszka Młodzianowskiego – postać karpackiego zbójnika jest największym niewykorzystanym produktem kulturowym w Europie. Turysta bowiem szuka autentycznej cząstki lokalnej obyczajowości i folkloru, szczególnie w Polsce, która cały czas jest krajem do pewnego stopnia egzotycznym.

            Karpaty stają się kodem kulturowym zdolnym przyciągnąć klientów, gości, turystów, a to za sprawą powstania SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®. Szlak biegnie niejednokrotnie przez tradycyjne obszary wiejskie, parki przyrodnicze, miasta w których znajdują się unikatowe na skale całej Europy zabytki. SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® stawia nacisk na możliwość zdrowego, aktywnego spędzenia czasu, poznanie dziewiczej przyrody, unikatowego dziedzictwa kulturowego, tradycjonalizmu. Turyści przemierzający SZLAK ZBÓJNICKI® będą mogli poznać społeczność lokalną, autentyczność mieszkańców, ich związek z naturą, oraz ich poszanowanie  względem środowiska naturalnego.

            Trzeba bardzo mocno zaznaczyć, że zbójnictwo to niematerialne dziedzictwo kulturowe. I na tym fakcie projekt „Zbójnicki Szlak”® opiera swoje istnienie. Projekt „Zbójnicki Szlakbazuje na zbójnickim micie, który jest bardzo zakorzeniony w karpackich społecznościach. Pamiętajmy, że turystyka kulturowa zyskuje na znaczeniu w całej Europie. Coraz częściej turyści będą poszukiwać czegoś specjalnego, ofert niszowych, a SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® im to zagwarantuje. Nigdy nie wiadomo, kiedy nisza przestanie być niszą i stanie się produktem masowym.

            SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® upamiętnia sławnych karpackich harnasi, zbójników, opryszków, hajdamaków, raubritterów, polowacy i raubsztyców, którzy grasowali na przestrzeni prawie 400 lat w Karpatach.

            SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® jest sieciowym produktem turystycznym, na który składają się produkty modułowe, bazujące na walorach przyrodniczych oraz historycznym i kulturalnym bogactwie regionu karpackiego.  Założeniem szlaku jest wypromowanie markowego produktu turystycznego, który zaistnieje jako płaszczyzna zdolna przyciągnąć i zainspirować turystów do zwiedzania regionu karpackiego. Głównym celem produktu jest wzrost konkurencyjności turystycznej poprzez wykorzystanie potencjału historycznego, etnicznego, kulturowego, turystycznego oraz przyrodniczego obszaru Karpat. Szlak Zbójników Karpackich® oferuje szeroką gamę dóbr i usług, dlatego też produkt skierowany jest do zróżnicowanego grona odbiorców. 

            Miejsca na SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®, których jest na dzień dzisiejszy 1000 zostały przez twórcę szlaku – Leszka Młodzianowskiego specjalnie wyselekcjonowane.

            Z miejscami na szlaku wiążą się legendy albo podania o zbójnikach, miejsca gdzie zakopali swoje skarby (góry, dudławe buki, głazowiska), miejsca gdzie faktycznie zbójnickie skarby znaleziono (polana Student nad Korbielowem), gdzie byli więzieni (zamki, kasztele, lochy), gdzie się ukrywali przed harnikami (jaskinie, wzniesienia, połoniny, szczeliny skalne), miejsca zbójnickich straceń – kaźni zbójeckich (zamki, wzgórza, lochy, np. Zamek Orawski, Zamek Komorowskich w Żywcu, góra Grojec w Żywcu, Makowska Góra w Makowie Podhalańskim).

            Szlak Zbójników Karpackich® przebiega również przez  miejscowości, w których najsłynniejsi harnasie się urodzili i wychowali. Miejsca na szlaku zawsze w jakiś sposób są powiązane ze zbójnikami karpackimi. Są to np. miejsca sakralnych fundacji zbójnickich. Zbójnicy wg legend ludowych fundowali drewniane lub kamienne kapliczki, kościółki (Zawoja, Nowy Targ, Chyżne).

Kilka miejsc na szlaku związanych jest z faktycznymi miejscami biesiadowania zbójników. Są to najczęściej karczmy (Jeleśnia, Sucha Beskidzka).

            Na Szlaku Zbójników Karpackich® jest też wiele miejsc związanych z poetami, sławnymi osobami, artystami, muzykami, etnografami, historykami którzy utrwalili zbójnickie historie w swoich dziełach, kronikach, oblatach, zapiskach, malunkach czy nutach. Artystów tych bardzo intrygowała i fascynowała tematyka zbójnictwa karpackiego (Seweryn Goszczyński, Kazimierz Przerwa Tetmajer, Oskar Kolberg i wielu innych).

            Na szlaku znajdują się również obiekty związane z tragicznymi wydarzeniami, jakimi były morderstwa dokonane przez zbójników np. na urzędnikach dworskich (np. obelisk w Nieledwi koło Jeleśni, zbójnickie krzyże pokutne, obelisk w Koszarawie).

            Ponieważ szlak musi być dynamiczny i żywy na szlaku zostały wyselekcjonowane niektóre pracownie artystyczne, gdzie po dziś dzień wykonywane są np. zbójnickie malunki na szkle (Murzasichle koło Zakopanego), galerie, izby pracy twórczej, izby regionalne w których turyści mogą posłuchać opowieści, legend, kawałów o zbójnikach. Bardzo ważnymi miejscami an szlaku są ekspozycje muzealne (m.in. Kraków, Zakopane, Żywiec, Liptowski Mikulasz) w których najczęściej w działach etnograficznych prezentowane są obrazy na szkle malowane przedstawiające postaci zbójników, sprzęty domowe i ceramiczne przedstawiające harnasi karpackich, zbójnickie gobeliny, starodawne ryciny, zapiski o zbójnikach, zbójnickie kroniki i oblata, regestry złoczyńców, zbójeckie pitwale, narzędzia tortur zbójnickich, ubrania zbójników, ich broń. Aby turysta wczuł się w czasy XVI, XVII, XVIII wieku, czyli czasów największego nasilenia ruchu zbójnickiego na szlaku są też skanseny architektury ludowej (np. Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej).

            Aby turyści mogli też oprócz wrażeń wizualnych mieli też pozytywne wrażenia kulinarne na szlaku zlokalizowanych jest wiele zbój - bacówek. Wg starodawnych przekazów zbójnicy bardzo często zaglądali do szałasów, kolib i bacówek pasterskich. Zajadali się jagnięciną, serami owczymi i pili żyntycę. Turyści i w naszych czasach mają taką okazję.

            Na Szlaku Zbójnickim® są również i cmentarze (m.in. Pęksów Brzyzek w Zakopanem, Nowy Cmentarz w Zakopanem,  cmentarz komunalny w Cieszynie, cmentarz w Żywcu, cmentarz Łyczakowski).

Na Pęksowym Brzyzku pochowany jest Sabała – słynny podhalański gawędziarz, który za młodu „za buczki wyskakiwał” (był zbójnikiem i polowacem). Na tym samym cmentarzu pochowanych jest szereg artystów związanych z tematyką zbójnictwa karpackiego. Są to m.in. Stanisław Witkiewicz, Kazimierz Przerwa Tetmajer, Tytus Chałubiński, Helena Roy Kozłowska.

            Na Szlaku Zbójników Karpackich® można też oglądać pamiątkowe tablice. Jedna z nich znajduje się w hallu ratusza w Żywcu. Upamiętnia wspaniałego wójta i kronikarza miasta Żywiec ANDRZEJA KOMONIECKIEGO. Napisał on Chronografię czyli Dziejopis Żywiecki, dzięki któremu wiemy jakie były zbójnickie historie w Beskidach. To na podstawie m.in. jego zapisków autor SZLAKU ZBÓJNIKÓW® obrał za stolicę zbójnictwa karpackiego – Żywiec oraz dawne góry śląsko – żywieckie (czyli dzisiejszy Beskid Śląski i Żywiecki).

            Szlak upamiętnia również miejsca które zbójnicy zrabowali (plebania w Zawoi, kościół w Łętowni, dwory szlacheckie, karczmy, kasztele, miasta – np. Żywiec.

            Na Zbójnickim Szlaku® znajdują się też strategiczne przełęcze, trakty którymi wędrowali „na zbój” karpaccy harnasie wraz ze swoimi watahami zbójeckimi (Tabakowy Chodnik, Zbójnicki Chodnik). Zbójnicy przemieszczali się starodawnymi traktami handlowymi, tam gdzie można było napaść na karawanę kupiecką z cennymi towarami (np. trakt Cesarski na Żywiecczyźnie).

            Na Szlaku Zbójników Karpackich® są też miejsca związane z kręceniem filmów o tematyce zbójnickiej (np. Janosik, - Prawdziwa Historia Agnieszki Holland i Kasi Adamik, Janosik Jerzego Passendorfa, kilka części słowackiego Janosika). Miejsca związane z kręceniem scen do filmów o Janosiku – najsławniejszym zbójniku to m.in. Przełom rzeki Białki, Sądecki Park Etnograficzny, Dolina Chochołowska).

            Na Szlaku Zbójników Karpackich® znajdują się również zbójnickie twierdze, w których zbójnicy byli przetrzymywani (m.in. zamek w Wiśniczu, Orawski Podzamok, Zamek Komorowskich w Żywcu, Zamek Kasper Suski w Suchej Beskidzkiej).

            Przemierzając Szlak Zbójników® można trafić do miejsc związanych z katami, którzy w bardzo brutalny sposób uśmiercali zbójników. Proceder zbójnicki w dawnych czasach był bardzo surowo karany. Polecamy odwiedzenie chociażby pozostałości po dawnej baszcie katowskiej w Krakowie, Muzeum w Domu Matejki w Krakowie, gdzie znajdują się narzędzia tortur, którymi torturowani byli zbójnicy, miasto Biecz, gdzie znajdowała się słynna szkoła katów, Zamek Komorowskich w Żywcu gdzie znajduję się ekspozycja „Zbójnickie narzędzia tortur”, Muzeum w Liptowskim Mikulaszu.

            Aby unaocznić turystom postaci karpackich harnasi powstały zbójnickie rzeźby drewniane. Takie rzeźby można zobaczyć w takich miejscach jak Szczyrk, Węgierska Górka, Wilkowice, Orelc). Idąc szlakiem można dojść do miejscowości Terchova, w której urodził się Janosik. Stoi tam jego potężny pomnik, a obok niego znajduje się tablica upamiętniająca słynnego zbójnika.

            Przemierzając Szlak Zbójników Karpackich® np. przez tatry Wysokie można napotkać wiele nazw topograficznych związanych z nieudokumentowaną działalnością zbójników. Są to chociażby: zbójnickie polany, zbójnickie stawy, zbójnickie wychodnie skalne (m.in. Zbójnicka Kopka, Zbójnicka Ławka, Zbójnicki Grzbiet, Zbójnickie Korycisko, Zbójnickie Oko, Zbójnickie Turnie, Zbójnickie Wanty, Zbójnickie Stawy).

            Ponadto na szlaku są też miejsca związane z rycerzami raubritterami - którzy już w XV wieku uprawiali zbójnicki proceder. Według autora szlaku – raubritterzy byli protoplastami prawdziwych zbójników. Na Szlaku Zbójnickim® można po ich działalności zwiedzić kilka miejsc m.in. zamek w Oświęcimiu, ruiny zamku na Wołku, ruiny zamku w Barwałdzie, ruiny zamku na Grojcu, jaskinię Mysiorowa Jama).

            Zwiedzając zbójnickie miejsca rozsiane po 6 krajach zlokalizowanych na mitycznym łuku Karpat można natrafić również an miejsca, gdzie według legend sławni harnasie (Janosik, Ondraszek) pobierali nauki. Są to m.in. kolegium Pijarów w Podolińcu na Słowacji, kolegium pijarów w miejscowości Pribor w Czechach.

            Na szlaku są również kościoły w których co po niektórzy przyszli zbójnicy byli ochrzczeni. Takim przykładem może być parafia Dobra koło Frydka Mistka w Czechach, gdzie ochrzczono przyszłego słynnego zbójnika z Beskidu Śląsko – Morawskiego – Ondraszka.

            Idąc Zbójnickim Szlakiem® można trafić do miast, gdzie dawnymi czasy odbywały się huczne jarmarki, na których to zbójnicy zaopatrywali się w niezbędne produkty (np. naczynia, proch strzelniczy itp.). Taki słynny jarmark na który wg legend przychodził sam Janosik odbywał się w Bańskiej Bystrzycy na Słowacji.

            Bardzo wiele miejsc na szlaku związanych jest z artystami, którzy krzewili tematykę zbójnicką (są to ich muzea, domy rodzinne, miejsca gdzie są pochowani. Wymienić należy chociażby Muzeum Karola Szymanowskiego w Zakopanem. Karol Szymanowski stworzył słynną operę Harnasie. Balet "HARNASIE" Szymanowskiego ma prostą fabułę - to historia góralskiej dziewczyny siłą wydanej za mąż za bogatego gazdę i uprowadzonej w czasie wesela przez jej ukochanego harnasia. Kolejnym takim miejscem jest miejsce po rodzinnym domu Stanisława Vincenza – Homera Huculszczyzny, który w swojej wspaniałej książce „Na wysokiej połoninie” utrwalił dzieje karpackich opryszków.

            Koordynacja i tworzenie produktów ponadregionalnych nie jest łatwe. Nie łatwo porozumieć się odnośnie organizowania turystyki wewnątrz jednego województwa, co dopiero w 6 krajach zlokalizowanych na łuku Karpat przez które biegnie SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®.

            Produkt tworzony przez wiele podmiotów, jak w przypadku SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® przypomina skomplikowany mechanizm, który bez odpowiedniej koordynacji nie będzie właściwie funkcjonował. Dobre zarządzanie jest kluczem do sukcesu i szansą na rozwój regionalny oparty na turystyce. Nie jest to łatwe, ponieważ trzeba pogodzić interesy wielu podmiotów. Dla turysty granice administracyjne nie są istotne. Współdziałanie to podstawa dobrego pomysłu na produkt turystyczny. Potrzebny jest również dobry lobbing danej inicjatywy. W projekcie ® już zdecydowano, która jednostka będzie zarządzać i koordynować działania promocyjne i podpisywać umowy podwykonawcze w zakresie zbójnickiego produktu turystycznego.

            Wiadomo, że aby produkt był dobrze zarządzany, trzeba wybrać jedną instytucję trzymającą pieczę nad całością. Założenie sobie konkretnych zadań do realizacji, określenie targetu produktu, szukanie nowych źródeł finansowania to zaledwie kilka istotnych przedsięwzięć przybliżających do sukcesu.  Bardzo istotne jest również budowanie partnerskich relacji wśród podmiotów biorących udział w tworzeniu produktu. Można je umacniać poprzez poszanowanie wzajemnych interesów i wspólne wypracowywanie pomysłów. 

Równie istotnym elementem zarządzania jest dobra promocja. Partnerstwo wielopodmiotowe umożliwia wspólne wystawianie się na imprezach targowych i kupowanie większych  powierzchni wystawowych z dobrze sytuowanymi stoiskami zwracającymi uwagę potencjalnych klientów.

            Niedocenioną formą promocji krajowych produktów turystycznych wciąż pozostają imprezy typu study tour. Dlatego też projekt ®uwzględnia tą formę promocji i zakłada organizowanie licznych study tourów po SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®.

            Wśród zarządzających produktami turystycznymi niewielka jest świadomość, że z branżą powinno się współpracować, przygotować atrakcyjną ofertę cenową i dać się poznać. Dzięki takim imprezom organizatorzy turystyki mają możliwość oceny, z jakim klientem można przyjechać w dane miejsce.

            Produkty turystyczne takie jak SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® tworzone ponad podziałami, nie tylko tymi administracyjnymi, mogą stanowić przyszłość turystyki w Karpatach.  W myśl zasady „duży może więcej” łatwiej im się wyróżnić. Nie można również zapominać, że partnerstwo ułatwia aplikowanie o środki unijne w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych i programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.   

            Szlak Zbójników Karpackich® obecnie zalicza się do wirtualnych szlaków turystyczno-kulturowych ze względu na brak oznaczenia w terenie. Za prawdopodobną datę stworzenia oznaczeń przynajmniej części szlaku autor przyjmuje rok 2020 (Program operacyjny INTERREG Polska – Słowacja, Polska – Czechy).

            Szlak ma zasięg międzynarodowy, jest to tematyczny, pieszo-samochodowy turystyczny szlak, który obejmuje obiekty antropogeniczne oraz przyrodnicze posiadające związek z kulturalnym dziedzictwem karpackiego regionu. 

            Produkt liniowy, którym jest SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH przebiega przez 4 województwa w Polsce (śląskie, małopolskie, podkarpackie i świętokrzyskie) a na dodatek ma charakter międzynarodowy, transgraniczny. 

            Aby szlak żył i uzyskał status materialny konieczne jest m.in.: oznakowanie go w terenie, utworzenie usług skoncentrowanych wokół tematu oraz poparcie władz samorządowych.

            O produkcie będziemy mogli mówić wówczas, jeżeli turysta będzie mógł swobodnie podróżować łukiem Karpat jednym dobrze oznakowanym i bezpiecznym szlakiem, na którym będzie mógł bez większego problemu znaleźć nocleg. Potrzebne są do tego konsekwentne działania regionów. Tworzenie i promocja szlaków odbywa się w Polsce najczęściej w ramach granic samorządów, podczas gdy stworzenie i promocja dobrego produktu wymaga często współpracy wielu regionów w kilku krajach.  Na Szlak Zbójników Karpackich® wyjdą wg autora szlaku osoby ceniące urlop blisko natury, z jednocześnie dobrze wyważoną komponentą kulturową.

            Szlak Zbójników Karpackich® jako nowy, markowy produkt turystyczny, który istnieje póki co tylko wirtualnie www.zbojnickiszlak.pl jest obecnie na etapie komercjalizacji oraz przekształcania w status szlaku materialnego. W prace nad szlakiem zaangażowany jest Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie www.cotg.pttk.pl , który jest partnerem strategicznym projektu ZBÓJNICKI SZLAK®. Szlak ma pokazać dziedzictwo kulturowe Karpat, którego elementem jest występowanie na terenie tego regionu zbójnictwa. Nietypowa turystyka to świetny pomysł na promowanie regionu karpackiego.

            Projekt ZBÓJNICKI SZLAK® zakłada, że za kilka lat nie będzie już nieznanych kierunków. Zniknie egzotyka, gdyż za niedługo każdy zakątek ziemi będzie już zanany, sfotografowany i opisany. Zamiast ekscytować się czymś nowym, turyści nastawiać się będą na głębsze ich poznanie, wnikanie w lokalny nastrój, doświadczenia duchowe. Wzrośnie zainteresowanie innymi kulturami, zwyczajami, sztuką.

            Spora grupa klientów będzie nastawiona na bardziej ekstremalne przygody, poszukiwanie nowych doświadczeń, odkrywanie siebie. Wszystkie te wartości SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® posiada. Aby wyjaśnić istotę szlaku kulturowego należy posłużyć się definicją: „szlak kulturowy to szlak tematyczny, posiadający jako swój punkt ogniskujący walor kulturowy lub element dziedzictwa kulturowego, przy czym kluczową rolę odgrywają w nim atrakcje o charakterze kulturowym” (Puczko, T.Ratz, 2007, s.133). Bazując na podanej definicji oraz na rozumianym szeroko pojęciu kultury, A. Mikos v. Rohrscheidt podjął próbę kategoryzacji szlaków turystycznych, które posiadają charakter kulturowy (2008, s.291-311), nazywając je wszystkie „szlakami turystyczno – kulturowymi” (2008, s.292).

            W 1987 roku ustanowiony został tytuł „Europejskich Szlaków Kulturowych” przyznawany przez Radę Europy. Do tej pory na liście Europejskich Szlaków Kulturowych znalazły się:

  • Dziedzictwo Andaluzji,
  • Szlak Języka Kastylijskiego,
  • Hanza,
  • Szlak Parków i Ogrodów,
  • Szlak Wikingów i Normanów,
  • Via Francigena,
  • Szlak św. Marcina z Tours,
  • Szlaki Dziedzictwa Żydowskiego,
  • Szlak Cluny,
  • Szlak Drzew Oliwnych,
  • Via Regia,
  • Transromanica,
  • Trasa Schickhardta,
  • Szlak Wenzel i Vauban,
  • Żelazny Szlak Pierenejów,
  • Środkowoeuropejski Szlak Żelaznej Kolei,
  • Szlak Don Quixota,
  • Droga św. Michała,
  • Szlaki Fenickie,
  • Szlaki Dziedzictwa Migracji,
  • Via Carolingia,
  • Szlak IterVitis,
  • Szlak Cysterski,
  • Szlak Europejskich Cmentarzy,
  • Szlak Prehistorycznego Malarstwa Jaskiniowego,
  • Szlak Dziedzictwa Termalnego i Miast Uzdrowiskowych,
  • Droga św. Olafa.

            Na liście znajduje się 29 szlaków o znaczeniu szczególnym dla europejskiej kultury. Ich zadaniem jest pokazanie jak dziedzictwo poszczególnych państw kontynentu tworzy wspólne dziedzictwo Europy. Szlaki mają propagować wartości Rady Europejskiej takie jak: różnorodność kulturowa, prawa człowieka, demokracja oraz dialog międzykulturowy za pomocą turystyki kulturowej. Swoim zasięgiem Europejskie Szlaki Kulturowe miały obejmować więcej niż jedno państwo bądź region, być utworzone wokół zagadnienia określonego wątkami artystycznymi, historycznymi lub społecznymi, które dotyczyłyby spraw europejskich (Orzechowska – Kowalska, 2003, s.71).

            Podejmowane działania promocyjne mają na celu stworzenie silnej marki „Zbójnicki Szlak”®, która pozwoli na identyfikację produktu, przez co zwiększą się różnice oraz przewaga nad konkurencją.

            Obecnie trwają zaawansowane działania na rzecz wzrostu świadomości nowych zbójnickich produktów wśród potencjalnych klientów. Na uczelniach wyższych prowadzone są badania wśród studentów, których celem jest wyselekcjonowanie najlepszych pomysłów dotyczących rozwoju karpackiej marki ZBÓJNICKI SZLAK®.

            Zakres tematyczny badań obejmuje transgraniczne możliwości organizowania turystyki w regionie górskim – uwarunkowania ekonomiczne i społeczne, dziedzictwo kulturowe obszaru karpackiego, propozycje współpracy między 6 krajami przez które SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® przebiega. W dalszej perspektywie planowane są badania nad potencjałem turystycznych regionu karpackiego, nad jego wyjątkowością, będą przeprowadzane badania rynkowe, będą organizowane konsultacje społeczne i warsztaty strategiczne.  Strategia marki ZBÓJNICKI SZLAK® jest punktem wyjścia większej kampanii promocyjnej. Bazuje na badaniach wizerunkowych: jak Zbójnicki Szlak® jest postrzegany, czego ludzie oczekują od produktu turystycznego jakim jest Zbójnicki Szlak® i co sprawia, ze ten produkt wyróżnia się na tle innych. Dokument który będzie sporządzony będzie głównym wyznacznikiem kierunku, w którym będzie podążać promocja ZBÓJNICKIEGO SZLAKU®. Określono już target, do którego powinna być skierowana oferta: młodzi, ale już dojrzali ludzie, wykształceni, poszukujący nietuzinkowych wrażeń, umiejący je docenić, aktywni kulturowo i starający się rozumieć sztukę. Autor szlaku chciałby aby turyści przemierzający SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® byli ludźmi otwartymi na naturę, kulturę i anegdotyczność Karpat.

Dzięki takiej filozofii marka ZBÓJNICKI SZLAK® już w niedługim czasie będzie marką bardzo rozpoznawalną. 

            Tworzona jest strategia zarządzania marką oraz kampanie informacyjne wspierające sprzedaż zbójnickich towarów i usług. Zauważono, że sprzedają się nowe, niezwykłe, intrygujące, emocjonujące produkty i niesztampowe podejście do tworzenia nowej gamy zbój – gadżetów i zbój-wycieczek.

            Wprowadzana jest obecnie strategia performance marketing – czyli strategia szerokiej, wielokanałowej promocji realizowanej głównie o marketing w wyszukiwarkach internetowych oraz reklamy kontekstowe, banerowe czy przekaz w mediach społecznościowych.

            Równolegle prowadzone są także działania wizerunkowe, które bazują na powiedzeniu „wyróżnij się albo zgiń”. Mottem przewodnim jakie przyświeca twórcy projektu jest hasło: "Kto nie stara się być lepszy odchodzi w cień".

            Marka ZBÓJNICKI SZLAK® ma plany reklamować się za pomocą niekonwencjonalnych zbójnickich akcji ambientowych – z wykorzystaniem przestrzeni publicznej. Idea flesz mobu jest prosta. Błyskawiczny tłum zbójników promujących SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® zbiera się w określonym miejscu o konkretnej godzinie, by zrobić coś niekonwencjonalnego, żeby przełamać stereotypy, zachwycić, zaskoczyć ludzi. Dać im do myślenia. By odczarować szarą rzeczywistość, zaintrygować, zainspirować przechodnia, wprowadzić w jego życie chwilowy chaos. Marka Zbójnicki Szlak® będzie też bazować na zbójnickich grach miejskich. Wszelka niestandardowość w reklamie jest pożądana.

            Logotyp ZBÓJNICKI SZLAK® pojawia się coraz częściej w Internecie, w mediach, aby potencjalny Klient zaczął kojarzyć markę, logo, asortyment. Strategia marketingowa pokazuje unikatowość tego międzynarodowego przedsięwzięcia. Innowacyjne produkty turystyczne które wchodzą powoli na rynek cechuje wysoka jakość i bezpieczeństwo.

            Turyści idąc „Zbójnickim Szlakiem”® mają przeżyć coś nietypowego, jedynego w swoim rodzaju, mają zebrać unikatowe doświadczenia, odkrywać tajemnice karpackich zbójników. Produkt ma zachęcić turystów do poznawania kultury lokalnej i dzielenia się swoimi relacjami z innymi.

            Opracowane już zbój - produkty turystyczne mają też na celu ukazanie regionalizmu, folkloru Karpat, ale nie w sposób tradycyjny tylko nowoczesny, m.in. za pomocą multimedialności przedsięwzięcia oraz tzw. turystyki pikselowej. Z racji ogólnoświatowego kryzysu promowany jest przez markę Zbójnicki Szlak tzw. staycation. To twór językowy pochodzący od słów „stay” (zostać) oraz „vacatio” (wakacje). Główny nacisk kładziony jest na stworzenie oferty wyjazdów bliskich, nie egzotycznych, na organizowanie tematycznych zbój – wycieczek na terenie mitycznego łuku Karpat, na które będzie stać przeciętnie zarabiającego człowieka.

            Przeprowadzono badania, które ujawniły, że ludzie chcą odkrywać nowe, nieznane dotąd miejsca, z dala od centrów turystycznych i od luksusów. W najbliższych planach mają być przeprowadzone badania percepcji produktu SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®, które by wskazały jego wady i zalety.

            Projekt ZBÓJNICKI SZLAK® promuje rozwój turystyki zrównoważonej, m.in. przyjazne środowisku sposoby wypoczynku, edukację ekologiczną turystów, promocję lokalnej kultury, tradycji i gospodarki przy zaangażowaniu pracowników, turystów oraz lokalnej społeczności. Ważną inicjatywą staje się budowanie marki miejsca jakim są Karpaty w oparciu o naturalne środowisko.

            Każdy kraj potrzebuje marki, tak jak produkt. Na świecie Polska kojarzona jest głównie z papieżem Janem Pawłem II, Chopinem, Krakowem, Małyszem i żubrówką. Czas najwyższy, żeby Polska zaczęła się kojarzyć ze zbójnictwem karpackim. Dobrze by było, aby POT w końcu stworzył spójny wizerunek naszego kraju, który ułatwił by identyfikację Polski, podkreślając jej współczesne sedno i jej mieszkańców. Polska ma wielki potencjał – piękna miasta, przyrodę, warunki do inwestycji, atrakcje turystyczne, ale wciąż nie ma spójnego wizerunku i promocji. W Polsce produkty są, potrzeba tylko jednolitej marki, która pomoże je wszystkie sprzedać. Nich zatem hasło Creative Tention (twórcze napięcie) towarzyszy ciągle specjalistom od wizerunku Polski i niech ci specjaliści dostrzegą potencjał jaki drzemie w zbójnictwie karpackim.

            Projekt ZBÓJNICKI SZLAK® zakłada również promocję tzw. glampingu (glamorous camping), kempingów które mają powstać w niektórych miejscach wzdłuż SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® dla turystów przyzwyczajonych do miejskich udogodnień. W namiotach, zbój - chatach i jurtach będą znajdować się nowoczesne sanitariaty, kuchnie i dostęp do bezprzewodowego Internetu.

            Strategia i zwiększenie świadomości marki ZBÓJNICKI SZLAK ma na celu sprawić, aby Polacy zachwycili się swoim krajem jak i innymi krajami zlokalizowanymi w Karpatach.

            Strategia marki ZBÓJNICKI SZLAK® wyznaczyła nowy kierunek działań promocyjnych i ma podkreślić mocne strony regionu karpackiego, jego dziedzictwo oraz cechy, które wyróżniają je na tle innych potencjalnie konkurencyjnych regionów. Zbójnictwo karpackie jest od 2007 roku kotwicą medialną kampanii reklamowej, która realizowana jest wielofazowo do dnia dzisiejszego.

            Najnowsze badania wskazują, że Polacy ciągle nie doceniają własnego kraju. Projekt ZBÓJNICKI SZLAK® ma to zmienić. Projekt „Zbójnicki Szlak”® zakłada odwrócenie tendencji wakacyjnych tak, aby Polacy spędzali swoje wakacje w Karpatach, nie w Bułgarii, Albanii czy Grecji.  Grupą docelową są POSZUKIWACZE INNOŚCI i AKTYWNI. W rozwoju projektu pomaga w tym program „500 PLUS”, ponieważ rodziny z dziećmi mają więcej pieniędzy na aktywne spędzanie czasu w Polsce.  Niestabilna sytuacja polityczna na świecie, groźba zamachów terrorystycznych powoduje, że Polacy coraz częściej wybierają kraje bezpieczne na swoje wakacyjne eskapady takie jak właśnie Polska, Słowacja, Czechy, Rumunia, Węgry – czyli kraje przez które przebiega Szlak Zbójników Karpackich®

            W najbliższym czasie przeprowadzone będą badania jakościowe i ilościowe dotyczące wizerunku regionu karpackiego, jego atrakcyjności turystycznej. W planach jest zorganizowanie audytu turystycznego, który ma wyłonić nowe atrakcje zlokalizowane na trasie Zbójnickiego Szlaku®. Wiedza ta będzie inwentaryzowana, szeroko omawiana. Na tej podstawie powstanie kilkanaście nowych produktów: oferta eXtremalna (wyprawy odkrywcze, turystyka przygodowa), kulturalna, przygodowa dla rodzin z dziećmi (tradycyjne górskie marszruty, wyjazdy przygodowe z plecakiem – to właściwy kierunek rozwoju oferty turystycznej marki Zbójnicki Szlak®), zdrowotna, biznesowa, konferencyjna, wiejsko – tradycyjna, edukacyjna, etniczna, oferta VIP, weekendowa, dla singli, dla seniorów. Będzie kładziony nacisk na produkty kulturowe by zapewnić turystom edukację i niestandardową rozrywkę. 

            Karpacka turystyka ma wiele twarzy, może odbywać się wiosną, latem, jesienią i zimą. Pakiety będą poukładane tematycznie.  

            Pakiety będą połączeniem tradycji i nowoczesności. Trwa komercjalizacja produktów turystycznych, idee się materializują i w najbliższym czasie doprowadzą do powstania karpackiego touroperatora ZBÓJNICKI TRAVEL, który będzie predestynowany do odegrania roli lidera rozwoju turystyki w regionie karpackim. Touroperator będzie dbał o wizerunek Karpat jako najlepszej destynacji turystycznej.

            POT sugeruje, że wizerunek Polski w Europie skupia się wokół tradycjonalizmu, zapóźnienia gospodarczego i religijności. Według POT Polska jako kraina strzech, zapasek, żubrów i bocianów jest zdecydowanie passe. Reklamowano Polskę właśnie w ten sposób zbyt długo i mało skutecznie, by znów wywieszać folklor na promocyjnych sztandarach. Teraz pokazuje się europejskość i nowoczesność Polski. Obecnie ucieka się od pokazywania ludowości i siermiężności.

Niestety POT wyraźnie zapomina promując Polskę o ludowości Polski. POT chce promować Polskę nowoczesną, lepiej bowiem sprzedaje się Polska nowoczesna, niż tradycyjna.

 

            Trzeba pamiętać, że słowiański folklor jest dużo bogatszy niż ten w krajach zachodnich. Francuzi np. nie mają drewnianych wiosek i nigdzie indziej nie zobaczą stylu zakopiańskiego. Na zachodzie nie ma już miejsc, gdzie chodzi się w strojach regionalnych, więc to też nie lada atrakcja. Wszędzie widać modę na szeroko pojętą góralszczyznę i zbójnictwo karpackie (folkowe gadżety, stroje regionalne i folkowe, imprezy folklorystyczne itp.)

            Istotne jest budowanie wspólnej opiniotwórczej i reprezentacyjnej platformy działania. Dobrze by było, aby POT wsparło działania marki Zbójnickiego Szlaku® jako nowego produktu turystycznego i aby POT konsolidował działania marketingowe, promocyjne w tym zakresie.

            Marka ZBÓJNICKI SZLAK® ma pokazywać Polskę jak i inne kraje zlokalizowane na Szlaku Zbójnickim, w sposób tradycyjny ale zarazem  nowoczesny.  Trzeba wykorzystać to, że Polska jest wiejska i tradycyjna. Takich krajów jest coraz mniej w „plastikowym świecie”.

Dlatego marka ZBÓJNICKI SZLAK® promuje turystykę kulturową, etniczną, wiejską, agroturystykę, ekoturystykę, turystykę kulinarną, turystykę dziedzictwa kulturowego.

            Projekt „Zbójnicki Szlak”® wykorzystuje wzornictwo folklorystyczne, w tej nowoczesnej postaci tzw. folk design. Folklor może być atrakcyjny i nośny m.in. za przyczyną specjalnie opracowanej linii zbójnickich gadżetów – tzw.  etnodesignerskich zbój-gadżetów, które można kupić w zbójnickim sklepie internetowym. 

            Zdaniem twórcy SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH® to wielka szansa dla karpackiej turystyki. Trzeba pokazywać karpacką wieś, przyrodę, góry w sposób świadomy, ekologiczny i nowoczesny. Trzeba być dumnym z tradycji, zwyczajów, obyczajów ludzi zamieszkujących region karpacki, z naturalnego piękna Karpat. Nic nie stoi na przeszkodzie aby promować taką właśnie turystykę w sposób nowoczesny.

            Pamiętając o tożsamości, trzeba szukać oryginalnej, niekonwencjonalnej promocji, SZLAK ZBÓJNICKI® takową organizuje. Przedstawia tradycje, folklor, regionalizm w niekonwencjonalny i nowoczesny sposób. Przełamuje stereotypy i temat tabu jakim było zbójnictwo karpackie. Polska jak i całe Karpaty mogą mieć fantastyczną oryginalną markę właśnie w stylu cepeliowskim! Nie wstydźmy się tego, pokazujmy to – tylko nowocześnie! Polska jak i Karpaty mogą mieć świetny wizerunek turystyczny jeszcze za naszego życia!

            W turystyce jest miejsce na wszystko, zwłaszcza na produkty, które są oryginalne, unikatowe. Bardzo ważny jest jednak sposób ich wykorzystania. Ważne jest aby promując SZLAK ZBÓJNIKÓW® wykorzystać multimedialność. Jeśli ktoś przeżyje ten zbójecki dreszczyk emocji, natychmiast zareklamuje go znajomym.

            W obecnym świecie jest coraz mniej krajów gdzie podkreśla się tradycje, folklor, dlatego zbójnictwo może stać się jednym z głównym elementów jaki przyciągnie turystów na tereny Karpat. Karpaty, znajdujące się w środkowej Europie, są regionem o szczególnych walorach przyrodniczych i kulturowych. Ze względu na ich zasięg, obejmujący kilka państw, Karpaty są miejscem spotkania kultur każdego z poszczególnych krajów. Zbójnictwo jakie występowało w tej części świata jest jedyne w swoim rodzaju oraz jest to wyróżnik na tle innych łańcuchów górskich.  

            Autor szlaku podjął się zebrania obszernej wiedzy na temat zbójnictwa karpackiego, która do tej pory była nieusystematyzowana oraz przekazania jej innym osobom. Pakiety turystyczne, imprezy, wycieczki oraz inne atrakcje jakie będzie oferowała firma Zbójnicki Szlak® mają zachęcić turystów do wyjazdów z dala od centrów turystycznych, w zamian oferując aktywne spędzenie czasu wolnego „blisko natury”.

            Szlak Zbójników Karpackich® ma stać się alternatywą dla egzotycznych wyjazdów zagranicznych oraz przyciągnąć turystów z innych krajów pokazując m.in. Polskę jako państwo tradycyjne, z unikatowym dorobkiem kulturowym.

Obecne trendy w turystyce XXI wieku to wyjazdy mające na celu poznanie obyczajów, kultury odwiedzanych obszarów oraz podejmowanie różnego rodzaju aktywności. Szlak, po uzyskaniu statusu szlaku materialnego, ma szansę wykorzystując karpackie tereny do uprawiania turystyki kulturowej, etnicznej, kwalifikowanej oraz aktywnej na zaistnienie jako unikatowy produkt turystyczny, który może odgrywać rolę lidera w rozwoju turystyki w karpackim regionie.

            Dodatkowo szlak może przyczynić się do równomiernego rozłożenia ruchu turystycznego w Karpatach, ukazując miejsca do tej pory nieznane turystom lub rzadko odwiedzane.

            Szlak Zbójników Karpackich® zwraca uwagę na wykorzystanie walorów, które posiadają kraje w obrębie szlaku – tradycja, folklor, mity oraz legendy o zbójnikach jako element promocji Karpat na arenie międzynarodowej. Łączy on obszary wiejskie, parki przyrodnicze, miasta i zabytki, przyrodę, dziedzictwo kulturowe, aktywny tryb życia, podkreśla związek natury ze społecznością lokalną. Jest to szansa dla Polski oraz innych krajów do pokazania iż nie tylko duże miasta są obiektami wartościowymi kulturowo, ale także to co znajduje się poza dużymi aglomeracjami. 


 

            Warto również wykorzystać imprezę plenerową – w tym wypadku zaprojektowany już FESTIWAL ZBÓJNICKIE IGRCE, jako element promujący tradycje kulturalne 6 krajów przez które ZBÓJNICKI SZLAK przebiega. Festiwal będzie promował wielokulturowość Karpat.

7

Jeśli łączy się imprezę, z odwiedzeniem danego – promowanego miejsca to przyciąga więcej turystów i zainteresowanych gości. Karpaty powinny stać się prawdziwym zagłębiem festiwalowym.

Projekt „Zbójnicki Szlak”® stara się przyciągnąć szerokie grono odbiorców zbój – produktów, eksperymentuje z folklorem w wersji pop. W festiwalu będą brali udział grafficiarze, którzy będą wplatywać w swoje rysunki motywy zbójnickie. Na „Festiwalu Zbójnickie Igrce” będą brały udział zespoły góralskie ale również zespoły muzyczne grające alternatywną muzykę, ale z ludowym brzmieniem.

Festiwalowa mapa imprez kulturalnych odbywających się co roku w Polsce imponuje liczbą wydarzeń i wielością podejmowanych tematów. Każde większe miasto, a nawet mniejsze ośrodki aspirują do posiadania własnej festiwalowej wizytówki. Miejmy nadzieję, że Żywiec, oprócz sztandarowej imprezy jaką jest Tydzień Kultury Beskidzkiej zyska nową międzynarodową imprezę jaką będzie „Festiwal Zbójnickie Igrce”. Impreza ta była by idealnym przykładem event marketingu.

            W Polsce mamy 250 cyklicznych imprez folklorystycznych, 140 muzeów ze stałymi wystawami o tematyce etnograficznej, 2 tys. autentycznych zespołów ludowych, 19 szlaków tematycznych związanych z zasobami kultury ludowej, w tym wliczony już SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH®. Warto wykorzystać ten potencjał.

            Nośna impreza kulturalna może jak magnez przyciągnąć do nawet pozornie nieatrakcyjnego miejsca tłumy turystów. Uda się to jednak tylko wtedy, gdy będzie oparta na przemyślanej strategii.

            Projekt „Zbójnicki Szlak”® zakłada aby Żywiec, który został wytypowany na stolicę zbójnictwa karpackiego miał kolejną nośną imprezę – „Festiwal  Zbójnickie Igrce”. Nie tylko wielkie miasta mogą budować wizerunek, swoją markę na wydarzeniach kulturalnych. Strategia eventowa projektu „Zbójnicki Szlak”® jest nietypowa i oryginalna. Zakłada ona, że Festiwal „Zbójnickie Igrce” będzie odbywał się nie tylko w Żywcu, ale również innych miejscach zlokalizowanych na szlaku, m.in. w Krakowie, Zakopanem, Nowym Targu, Nowym Sączu, Muszynie itp.

            Festiwal został wymyślony, aby wskrzesić dawną tradycję i przybliżyć współczesnym zapomnianą już trochę historię zbójnictwa karpackiego. Promocja kultury wielonarodowego tygla, jakim jest mityczny łuk Karpat stała się znakomitym pomysłem na ożywienie turystyki tego regionu.

            Wszelkie wydarzenia są okazją do dotknięcia miasta, do stworzenia odpowiedniej legendy o danym miejscu, w tym wypadku legendy o zbójnictwie karpackim. Projekt „Festiwalu Zbójnickie Igrce” jest pomysłem unikalnym. Czasem, żeby odnieść sukces, wystarczyć może jeden chwytliwy produkt regionalny, w tym wypadku produkt zbójnicki.

            Obecnie coraz częściej zdarza się, że miasta konkurują ze sobą o możliwość organizacji wydarzeń kulturalnych. Wszystko dlatego, że wpływają one nie tylko na przyjazd tysięcy turystów, ale także na coś znacznie ważniejszego i trudniejszego do osiągnięcia – pozytywny wizerunek miasta.

            Inwestycje w sferze kultury są elementem korzystnym na wielu płaszczyznach. Po pierwsze miasto zyskuje prestiż – dane miasto trafia na kulturalną mapę świata. Poza tym przyjeżdża wielu turystów – co oznacza wielki potencjał dla turystyki, ogromny zysk dla podmiotów turystycznych i hoteli. Dodatkowym atutem jest to, że często są to osoby bardzo opiniotwórcze – z dziedziny mediów, kultury, polityki, które mają znaczny wpływ na kreowanie wizerunku miasta. Bardzo zyskują biura turystyczne, które zajmują się turystyką kulturową, oferta związana z „Festiwalem Zbójnickie Igrce” musi cieszyć się ogromnym zainteresowaniem.

            To taka inwestycja w przyszłość. Unikatowy program „Festiwalu Zbójnickie Igrce” wymyślony przez twórcę szlaku jest bardzo wyrazisty.

             Miasta są coraz bardziej zainteresowane festiwalami, ponieważ dostrzegają, że to nie tylko wydarzenie kulturalne rozumiane jako sprawa duchowa, ale także jako doskonała promocja. Oczywiście najpierw trzeba w to sporo zainwestować, ale warto ryzykować, ponieważ taka inwestycja zawsze wraca do miasta ze zdwojoną siłą. Poza tym dla ciekawych inicjatyw, a taką jest projektowany „Festiwal Zbójnickie Igrce” zawsze można znaleźć sponsorów.

            Duże miasta mają większe możliwości w zakresie zorganizowania renomowanego festiwalu na większą skalę, jednak również i mniejsze miasta zaczynają dostrzegać potencjał tkwiący w organizacji imprez kulturalnych. Małe miejscowości mają swój urok i pozwalają lepiej zjednoczyć uczestników festiwali. Różnorodność propozycji imprez kulturalnych implikuje powstanie nowych form turystyki. „Festiwal Zbójnickie Igrce” może napędzić chociażby turystykę kulinarną, bo będą tam serwowane zbójnickie przysmaki. Zorganizowany zostanie zbójnicki jarmark. Smakosze i wielbiciele trunków są w stanie przemierzyć setki kilometrów, by zaspokoić głód i pragnienie. Powołanie do życia nowego tworu kulturalnego musi iść w parze z kompleksowym planowaniem od strony marketingowej. Informacja o imprezie powinna intrygować, budzić ciekawość, aż w końcu doprowadzić do sytuacji, w której bez danego festiwalu po prostu nie można się obejść. Odpowiednia oprawa, popularyzacja są kluczem do sukcesu.

            Projekt ZBÓJNICKI SZLAK® promuje również unikatową kuchnię karpacką i kuchnię myśliwską. Świadomość obcokrajowców o karpackich produktach kulinarnych jest wciąż niewielka.  Zagraniczny konsument, decydując się na produkt regionalny, nie sugeruje się jedynie smakiem czy wyglądem, lecz także całą niezwykłą historią powstania produktu.

            Dlatego powstał autorski pomysł opracowania zbójnickiej książki kucharskiej „ZBÓJNICKIE SMAKI”® zawierającej wiele przepisów na zbójeckie przysmaki. O zbójnickim produkcie warto snuć opowieści. Tworząc opowieść, która ma zaintrygować jej adresatów i podkreślić wyjątkowość zbójnickiego produktu, warto go podświetlić na wiele sposobów. Tu pojawią się pytania o miejsce pochodzenia zbójnickiej potrawy, związek z grupami etnicznymi czy też z czasem przygotowania, historią, zwyczajami, a może tajemniczymi, sekretnymi zbójeckimi sposobami ich przygotowania.

W dobie globalizacji coraz częściej szukamy tego, co oryginalne, niepowtarzalne. Dziedzictwo kulinarne to ważny element naszej karpackiej kultury.  

            Odgrywa ogromną rolę w promocji każdego regionu, właśnie ze względu na swoją różnorodność, specyfikę typowych dla danego regionu karpackiego produktów żywnościowych i potraw. Nikogo nie trzeba przekonywać, że kuchnia to nie tylko fast –food. Dobrze wypromowany produkt kulinarny może stać się wizytówką regionu i produktem turystycznym.

            Projekt ZBÓJNICKI SZLAK® promuje zwłaszcza produkty slow food. Trzeba pamiętać, że produkty regionalne choć nie są głównym powodem, dla którego turyści decydują się na wyjazd, to na pewno dodają karpackim regionom swoistego zbójnickiego charakteru. A przemyślana zbójecka historia i odpowiedni kontekst zbójnickiej opowieści może rzutować na przyjazd turysty. Opowieść gawędziarza, może zrobić z niejednej kiełbasy prawdziwy zbójecki rarytas.

            Dlatego w strategii promocji marki ZBÓJNICKI SZLAK® zastosowano tzw. storytelling, które jest bardzo skutecznym narzędziem marketingowym. Ten sposób promocji jest idealnym sposobem dla marki, która co dopiero wchodzi rynek. Ekologiczne wędliny, wina, domowe nalewki i regionalne zbójnickie specjały przyciągną tłumy. Marka ZBÓJNICKI SZLAK®  promuje zatem zdrowe, regionalne produkty regionalne oraz kulturę zdrowego, ekologicznego jedzenia. Promuje żywność wytwarzaną naturalnymi metodami. Amatorzy dobrego zbójnickiego smaku będą mieli okazję degustować różnych odmian miodu, wędlin, serów, powideł, win, nalewek.

 

Tekst opracował: Leszek Młodzianowski – autor SZLAKU ZBÓJNIKÓW KARPACKICH www.zbojnickie.pl

Nasze marki parasolowe:

 Ze zbójnickim pozdrowieniem: Leszek Młodzianowski – harnaś Zbójnickiego Szlaku!

mapa zbojnikolandii poprawna 

[1]zob.wykaz obejmujący około 1000 pozycji: http://www.zbojnickiszlak.pl/index.php?menu=b&id_menu=1066

[2]zob. http://www.fundacjazbojnickiszlak.pl  i http://www.zbojnickiszlak.pl

[3]zob. np.: http://szlakimalopolski.mik.krakow.pl/2014/09/27/miejscowosci-tematyczne/; http://wioskitematyczne.pl/;http://witrynawiejska.org.pl, http://www.krawiec-adam.pl/portal/kraina_gier_logicznych/krok_II.pdf

[4]zob. np.  http://witrynawiejska.org.pl, www.krawiec-adam.pl/portal/kraina_gier_logicznych/krok_II.pdf

[5]http://www.muzeum.sacz.pl/51,Miasteczko_Galicyjskie.html

[6]www.vmp.cz

[7]zob. https://pl.wikipedia.org/wiki/Szlak_Zb%C3%B3jnik%C3%B3w_Karpackich

[8]zob.http://www.fundacjazbojnickiszlak.pl/zbojnictwo-karpackie/kim-byl-hetman-zbojnicki.html

Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA" FIRMY LESZEK MŁODZIANOWSKI ZBÓJNICKI SZLAK Sp. z.o.o., a w szczególności prezentowane koncepcje, pomysły i rozwiązania na mocy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z dn. 04.02.1994 r. Dz. U. nr 24 poz. 83 stanowią własność autora. Projekt „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oraz "ZBÓJNIKOLANDIA"ani żadna z jego części nie może być w żaden sposób kopiowana, powielana, dystrybuowana bez pisemnej zgody autora.